Η σύλληψη Μαδούρο ως γεωπολιτικό σοκ: Όταν η ισχύς υποκαθιστά το διεθνές δίκαιο – «Χαστούκι» στο Πεκίνο, μήνυμα στην Τεχεράνη και επαναχάραξη του ενεργειακού παιχνιδιού

Η ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ για τη σύλληψη και απομάκρυνση του Νικολάς Μαδούρο δεν είναι απλώς μια επιθετική κίνηση αλλαγής καθεστώτος. Είναι ένα πολυεπίπεδο γεωπολιτικό σοκ που ακουμπά ταυτόχρονα τρία πεδία: την παγκόσμια ενεργειακή ισορροπία, τη στρατηγική της Κίνας και τα όρια –ή την κατάρρευση– του διεθνούς δικαίου.

Το ενεργειακό «χαστούκι» στο Πεκίνο

Η Βενεζουέλα δεν είναι απλώς ένα απομονωμένο αυταρχικό καθεστώς. Είναι ο κάτοχος των μεγαλύτερων αποδεδειγμένων αποθεμάτων πετρελαίου στον κόσμο (περίπου 303 δισ. βαρέλια) και, από το 2020 και μετά, κρίσιμος προμηθευτής βαρέος αργού για την Κίνα. Οι ροές αυτές δεν λειτουργούσαν μόνο ως εμπόριο, αλλά και ως μηχανισμός αποπληρωμής χρέους και ανταλλαγών εκτός δυτικών τραπεζικών καναλιών.

Η απομάκρυνση του Μαδούρο ακυρώνει στην πράξη τη σταθερότητα αυτού του μοντέλου. Συμφωνίες χάνουν πολιτική ισχύ, δίκτυα μεταφοράς μπαίνουν στο μικροσκόπιο και το ρίσκο για κινεζικά διυλιστήρια και ναυτιλιακές εκτινάσσεται. Το μήνυμα είναι καθαρό: καμία «γκρίζα ζώνη» δεν είναι ασφαλής όταν συγκρούεται με τον αμερικανικό σχεδιασμό.

Προειδοποίηση στην Τεχεράνη

Το δεύτερο ακροατήριο της κίνησης δεν βρίσκεται στη Λατινική Αμερική. Βρίσκεται στο Ιράν. Η Βενεζουέλα λειτουργούσε ως εργαστήριο παράκαμψης κυρώσεων: σκιώδεις στόλοι, swap συμφωνίες, πολιτική κάλυψη. Με τη σύλληψη ενός εν ενεργεία προέδρου, η Ουάσιγκτον δείχνει ότι είναι έτοιμη να περάσει από την οικονομική πίεση στη φυσική εξουδετέρωση πολιτικών κόμβων που στηρίζουν αυτό το σύστημα.

Και το διεθνές δίκαιο; Ποιος αποφασίζει;

Εδώ αναδύεται το πιο επικίνδυνο ερώτημα. Ακόμη κι αν οι κατηγορίες κατά του Μαδούρο είναι βαριές, ποιος έχει τη νομιμοποίηση να επέμβει στρατιωτικά σε κυρίαρχο κράτος και να συλλάβει τον αρχηγό του;
Στη θεωρία, μόνο η αυτοάμυνα ή απόφαση του Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Στην πράξη, όμως, η υπόθεση Μαδούρο δείχνει ότι η απόφαση λαμβάνεται αλλού: από εκείνον που διαθέτει την ισχύ να την επιβάλει. Το διεθνές δίκαιο δεν καταργείται τυπικά· απλώς παρακάμπτεται.

Αν ο ισχυρότερος μπορεί να ορίζει μονομερώς ποιος είναι «εγκληματίας» και πότε θα συλληφθεί, τότε το προηγούμενο είναι σαρωτικό. Γιατί αύριο το ίδιο επιχείρημα μπορεί να χρησιμοποιηθεί από οποιαδήποτε μεγάλη δύναμη εναντίον ενός πιο αδύναμου γείτονα.

Από τον κανόνα στο προηγούμενο

Η σύλληψη Μαδούρο δεν είναι απλώς μια πράξη ισχύος. Είναι μια δήλωση ότι:
•⁠ ⁠η κυριαρχία είναι διαπραγματεύσιμη,
•⁠ ⁠το διεθνές δίκαιο εφαρμόζεται επιλεκτικά,
•⁠ ⁠και η ενέργεια παραμένει το πεδίο όπου η γεωπολιτική σκληραίνει πρώτη.

Για το Πεκίνο, πρόκειται για σοβαρό πλήγμα στην ενεργειακή του ασφάλεια. Για την Τεχεράνη, για καθαρή προειδοποίηση. Και για το διεθνές σύστημα συνολικά, για ένα βήμα πιο κοντά σε έναν κόσμο όπου δεν αποφασίζουν οι θεσμοί, αλλά ο ισχυρότερος.