Trikala Day Καθημερινή Ηλεκτρονική Εφημερίδα των Τρικάλων
Γράφει ο Αντιπτέραρχος (Ι) εα, Δρ. Θωμάς Χατζηαθανασίου *
Η έγκριση του μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή ενισχύει τις πολιτικές
επιδιώξεις της Άγκυρας και δημιουργεί νέες προκλήσεις για την Αθήνα.
Η απάντηση απαιτεί διπλωματική κινητοποίηση, περιφερειακές
συμμαχίες, συγκεκριμένο σχέδιο δράσης και πολιτική λογοδοσία.
Η έγκριση του Τουρκολιβυκού Μνημονίου από τη Βουλή των
Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου 2026,
αποτελεί σημαντική γεωπολιτική εξέλιξη. Η ανατροπή της προηγούμενης αρνητικής στάσης της
συγκεκριμένης Βουλής ενισχύει την προσπάθεια της Τουρκίας να εδραιώσει τη συμφωνία και
θέτει την ελληνική εξωτερική πολιτική ενώπιον κρίσιμων προκλήσεων, χωρίς να επιλύει τις
νομικές διαφορές που αφορούν στη συμφωνία και τα δικαιώματα τρίτων κρατών.
Τα ερωτήματα είναι πλέον σαφή: Πόσο αποτελεσματική υπήρξε η ελληνική διπλωματική
προσπάθεια, παρά τις διακηρύξεις για διατήρηση διαύλων επικοινωνίας και ενίσχυση της
ελληνικής παρουσίας στη Λιβύη; Πώς πρέπει να αντιδράσει η Ελλάδα και τι οφείλει να αλλάξει
στη στρατηγική της;
Οι συνέπειες για τα ελληνικά συμφέροντα
Το μνημόνιο του 2019 επιχειρεί να οριοθετήσει θαλάσσιες ζώνες μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης,
παραγνωρίζοντας, κατά την ελληνική θέση, τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών στην
υφαλοκρηπίδα και την αποκλειστική οικονομική ζώνη. Η Ελλάδα αμφισβητεί τη συμβατότητα της
συμφωνίας με το Δίκαιο της Θάλασσας, υποστηρίζοντας ότι θίγει δικαιώματα τρίτων κρατών. Η
Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επαναλάβει ότι το μνημόνιο δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και
δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα έναντι τρίτων κρατών.
Η έγκριση από τη λιβυκή Βουλή δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα χάνει αυτομάτως θαλάσσια
δικαιώματα ούτε ότι επιλύεται η νομική διαφορά. Δημιουργεί, ωστόσο, νέα πολιτικά δεδομένα. Η
Τουρκία αποκτά ένα επιπλέον έρεισμα για να προωθεί τις θέσεις της, ενώ αυξάνεται ο κίνδυνος
πρακτικών ενεργειών που θα επιχειρήσουν να δημιουργήσουν τετελεσμένα στην Ανατολική
Μεσόγειο.
Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στη διπλωματία. Οι αμφισβητούμενες θαλάσσιες διεκδικήσεις
μπορούν να περιπλέξουν μελλοντικές οριοθετήσεις, να αυξήσουν την αβεβαιότητα γύρω από
ενεργειακές έρευνες και να δυσχεράνουν την ανάπτυξη περιφερειακών συνεργασιών.
Παράλληλα, η ενίσχυση των σχέσεων της Τουρκίας με πολιτικούς και θεσμικούς παράγοντες της
ανατολικής Λιβύης ενδέχεται να επηρεάσει τους περιφερειακούς συσχετισμούς και καθιστά
αναγκαία μια πιο συστηματική ελληνική παρουσία.
Από τη νομική αμφισβήτηση στην ενεργητική διπλωματία
Η Αθήνα ορθώς υπερασπίζεται τη νομική της θέση. Η διεθνής νομιμότητα, όμως, δεν αρκεί να
αποτελεί αντικείμενο ανακοινώσεων. Χρειάζεται να μετατρέπεται σε συνεχή διπλωματική δράση.
Η Ελλάδα οφείλει να αξιοποιήσει τη σαφή θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ότι το μνημόνιο θίγει
δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει
έννομα αποτελέσματα έναντι αυτών. Στόχος πρέπει να είναι η μετατροπή της κοινής αυτής
θέσης σε συντονισμένες διπλωματικές πρωτοβουλίες και σταθερή διεθνή υποστήριξη.
Πρώτη προτεραιότητα πρέπει να είναι η ενίσχυση της ελληνικής παρουσίας στη Λιβύη. Η Αθήνα
χρειάζεται συστηματικές επαφές τόσο με τις αρχές της Τρίπολης όσο και με τη Βουλή των
Αντιπροσώπων και τους υπόλοιπους θεσμικούς παράγοντες. Η πολιτική διαίρεση της χώρας δεν
δικαιολογεί διπλωματικά κενά ούτε την απουσία μακροπρόθεσμου σχεδιασμού.
Δεύτερη προτεραιότητα είναι η εμβάθυνση της συνεργασίας με την Κύπρο και την Αίγυπτο. Οι
διαβουλεύσεις Ελλάδας–Αιγύπτου για την επέκταση της οριοθέτησης ΑΟΖ προς ανατολάς
αποτελούν συγκεκριμένο πεδίο διπλωματικής δράσης. Η Αθήνα οφείλει να επιδιώξει την
πρόοδο των συνομιλιών, με πλήρη σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο και σε συντονισμό με τη
Λευκωσία.
Τρίτον, απαιτείται έγκαιρη παρακολούθηση κάθε ενέργειας που θα μπορούσε να στηριχθεί στο
μνημόνιο, με κατάλληλη διπλωματική και νομική αντίδραση. Η προστασία των ελληνικών
συμφερόντων προϋποθέτει επίσης συνεκτική ενεργειακή στρατηγική, αξιολόγηση των κινδύνων
για τις θαλάσσιες έρευνες και ενίσχυση των συνεργασιών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η κυβέρνηση οφείλει να λογοδοτήσει
Η εξέλιξη θέτει εύλογα ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα των ελληνικών διπλωματικών
χειρισμών. Η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει ποιες επαφές είχε πραγματοποιήσει, ποιες
εκτιμήσεις είχε διαμορφώσει για τη στάση της λιβυκής Βουλής και ποιες πρωτοβουλίες ανέλαβε
για να επηρεάσει τις εξελίξεις ή να περιορίσει τις συνέπειες της απόφασης.
Η έγκριση του μνημονίου καθιστά αναγκαία μια ουσιαστική αξιολόγηση των επιλογών της
κυβέρνησης και των σχετικών αποτελεσμάτων. Οι πολίτες δικαιούνται να ενημερωθούν και να
ζητήσουν συγκεκριμένες δεσμεύσεις, ενώ η κυβέρνηση οφείλει να παρουσιάσει σχέδιο με
σαφείς στόχους, χρονοδιάγραμμα και τακτική αξιολόγηση.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται ούτε υπερβολές ούτε εφησυχασμό. Χρειάζεται να προστατεύσει τα
δικαιώματά της, να αποτρέψει τη δημιουργία τετελεσμένων και να αξιοποιήσει τις διεθνείς
συμμαχίες της με συνέπεια και στρατηγική διορατικότητα.
Το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο δεν αφαιρεί αυτομάτως ελληνικά δικαιώματα. Δημιουργεί, όμως, μια
δυσκολότερη διπλωματική πραγματικότητα. Η απάντηση δεν μπορεί να περιοριστεί σε
καταγγελίες. Απαιτεί σχέδιο, ενεργητική διπλωματία, περιφερειακές συνεργασίες και μετρήσιμα
αποτελέσματα.
Γιατί τα εθνικά συμφέροντα δεν προστατεύονται μόνο με την επίκληση του Διεθνούς Δικαίου,
αλλά με τη συστηματική εφαρμογή μιας στρατηγικής που το μετατρέπει σε ουσιαστικό
διπλωματικό πλεονέκτημα. Και για την αποτελεσματικότητα αυτής της στρατηγικής, η
κυβέρνηση οφείλει να δώσει σαφείς απαντήσεις και να λογοδοτήσει.
* Δρ. Θωμάς Ν. Χατζηαθανασίου
Αντιπτέραρχος (Ι) εα
Επίτιμος Διοικητής Διοίκησης Αεροπορικής Εκπαίδευσης (ΔΑΕ)
Αν. Γραμματέας Τομέα Άμυνας ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής
Γεν. Γραμματέας ΔΣ Αεροπορικής Ακαδημίας Ελλάδος (Α.ΑΚ.Ε.)
Αντιπρόεδρος Ελληνικής MENSA
