Παρασκευή, 20 Νοεμβρίου 2026
trikaladay.gr / Άρθρα / «Η Σενζέν και το γεωπολιτικό μήνυμα προς την Ευρώπη – Η ανάγκη για μια αυτόνομη ευρωπαϊκή άμυνα»

«Η Σενζέν και το γεωπολιτικό μήνυμα προς την Ευρώπη – Η ανάγκη για μια αυτόνομη ευρωπαϊκή άμυνα»

Γράφει ο Αντιπτέραρχος (Ι) εα, Δρ. Θωμάς Χατζηαθανασίου *
Η συνάντηση των τριών μεγάλων πυρηνικών δυνάμεων στη
Σενζέν δεν αποτελεί απλώς μια διπλωματική πρωτοβουλία.
Αναδεικνύει τις νέες ισορροπίες στο διεθνές σύστημα και
επαναφέρει με επιτακτικό τρόπο το ερώτημα της στρατηγικής
αυτονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και της δυνατότητάς
της να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο στη διαμόρφωση της
διεθνούς αρχιτεκτονικής ασφάλειας.
Η τριμερής συνάντηση και οι νέες γεωπολιτικές ισορροπίες
Η τριμερής συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ, του Βλαντίμιρ Πούτιν και του Σι Τζινπίνγκ στη
Σενζέν της Κίνας αποτελεί ένα γεγονός με ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία, καθώς φέρνει στο ίδιο
τραπέζι τους ηγέτες των τριών μεγάλων πυρηνικών δυνάμεων. Στις συνομιλίες εξετάστηκαν
ζητήματα διεθνούς ασφάλειας, πυρηνικής αποτροπής, Ουκρανίας και διεθνούς οικονομικής
συνεργασίας. Η κοινή διακήρυξη που ακολούθησε επαναβεβαίωσε ότι ένας πυρηνικός πόλεμος
δεν μπορεί να κερδηθεί και δεν πρέπει ποτέ να διεξαχθεί, ενώ προβλέπει τη συνέχιση του
διαλόγου για τη μείωση των πυρηνικών κινδύνων.
Πέρα από το περιεχόμενο των συνομιλιών, ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή
Ένωση δεν συμμετείχε στην πρωτοβουλία, παρά τις άμεσες επιπτώσεις που ενδέχεται να έχουν
οι διεθνείς συνεννοήσεις των τριών ηγετών στην ασφάλεια της ευρωπαϊκής ηπείρου. Η εξέλιξη
αυτή επαναφέρει ένα κρίσιμο ερώτημα. Ποιος είναι ο πραγματικός ρόλος της Ευρώπης στη
διαμόρφωση της νέας διεθνούς αρχιτεκτονικής ασφάλειας και κατά πόσο μπορεί να διασφαλίσει
ότι τα συμφέροντά της θα εκπροσωπούνται στις αποφάσεις των μεγάλων δυνάμεων;
Η ευρωπαϊκή διπλωματική κινητικότητα, ωστόσο, δεν απουσίαζε από τις εξελίξεις της ημέρας. Η
παράλληλη συνάντηση της Συμμαχίας των Προθύμων στο Βερολίνο ανέδειξε την προσπάθεια
των Ευρωπαίων ηγετών να διατηρήσουν ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση των εγγυήσεων
ασφαλείας για την Ουκρανία και στη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφάλειας της ηπείρου.
Πρόκειται, επομένως, για δύο διαφορετικές διπλωματικές πρωτοβουλίες, οι οποίες
αποτυπώνουν τις διαφορετικές προσεγγίσεις στη διαχείριση των διεθνών εξελίξεων.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση μπροστά στον κίνδυνο της γεωπολιτικής περιθωριοποίησης
Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει σημαντική οικονομική και διπλωματική ισχύ, ωστόσο εξακολουθεί
να αντιμετωπίζει δυσκολίες στη μετατροπή της σε ενιαία γεωπολιτική παρουσία. Οι διαφορετικές
προτεραιότητες των κρατών-μελών, οι αποκλίσεις στις εκτιμήσεις για τις διεθνείς απειλές και η
απουσία κοινής στρατηγικής αντίληψης περιορίζουν τη δυνατότητά της να λειτουργεί ως
αυτόνομος παράγοντας στις μεγάλες διεθνείς εξελίξεις.
Η ευρωπαϊκή ασφάλεια στηρίχθηκε επί δεκαετίες στην αμερικανική στρατιωτική παρουσία και
στην αποτρεπτική ισχύ του ΝΑΤΟ. Η διατλαντική σχέση παραμένει θεμελιώδης, ωστόσο οι
μεταβολές στις αμερικανικές γεωπολιτικές προτεραιότητες καθιστούν αναγκαία την ενίσχυση των
ευρωπαϊκών δυνατοτήτων. Η Ευρώπη καλείται, επομένως, να αναλάβει μεγαλύτερο μέρος της
ευθύνης για την ασφάλειά της, χωρίς αυτό να συνεπάγεται απομάκρυνση από τις Ηνωμένες
Πολιτείες ή ανταγωνισμό με τη Συμμαχία. Η ευρωπαϊκή άμυνα χρειάζεται, συνεπώς, να περάσει
από τη λογική της αποσπασματικής συνεργασίας σε μια περισσότερο ολοκληρωμένη
στρατηγική.

Στρατηγική αυτονομία: Η ευρωπαϊκή άμυνα ως αναγκαιότητα
Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας προϋποθέτει ουσιαστική αναβάθμιση των
αμυντικών δυνατοτήτων της Ένωσης. Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας, η
ανάπτυξη κοινών εξοπλιστικών προγραμμάτων, η παραγωγή πυρομαχικών και σύγχρονων
οπλικών συστημάτων, καθώς και η ενίσχυση της αμυντικής τεχνολογικής αυτονομίας αποτελούν
βασικές προϋποθέσεις.
Παράλληλα, απαιτείται στενότερη συνεργασία στους τομείς της αεράμυνας, της
κυβερνοασφάλειας, των μη επανδρωμένων συστημάτων και των στρατηγικών μεταφορών.
Εξίσου σημαντική είναι η ανάπτυξη κοινών στρατιωτικών δυνατοτήτων και η μείωση των
τεχνολογικών εξαρτήσεων από τρίτες χώρες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται
αποτελεσματικότερο συντονισμό, ταχύτερες διαδικασίες λήψης αποφάσεων και καλύτερη
αξιοποίηση των οικονομικών και στρατιωτικών πόρων των κρατών-μελών, ώστε να ενισχύσει
την κοινή στρατηγική αντίληψη και την αποτρεπτική της ικανότητα.
Η πυρηνική αποτροπή και οι προκλήσεις της ευρωπαϊκής ασφάλειας
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πυρηνική διάσταση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία
εξακολουθούν να διαθέτουν τα μεγαλύτερα πυρηνικά οπλοστάσια, ενώ η Κίνα ενισχύει σταδιακά
τις στρατηγικές της δυνατότητες. Η συζήτηση για τον περιορισμό των πυρηνικών κινδύνων
αφορά άμεσα την Ευρώπη, η οποία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αμερικανική πυρηνική
ομπρέλα, αλλά διαθέτει και τις ανεξάρτητες πυρηνικές δυνατότητες της Γαλλίας, κράτους-μέλους
της ΕΕ, και του Ηνωμένου Βασιλείου, το οποίο παραμένει σημαντικός ευρωπαϊκός αμυντικός
παράγοντας.
Συνεπώς, η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στις συμβατικές στρατιωτικές
δαπάνες. Χρειάζεται μια μακροπρόθεσμη συζήτηση για την αξιοπιστία της πυρηνικής
αποτροπής, τον συντονισμό των ευρωπαϊκών δυνατοτήτων και τη συμμετοχή της Ευρώπης στις
μελλοντικές διεθνείς συμφωνίες ελέγχου των εξοπλισμών.
Ουκρανία: Το μέλλον της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας
Το ουκρανικό ζήτημα παραμένει, παράλληλα, καθοριστικό για το μέλλον της ευρωπαϊκής
αρχιτεκτονικής ασφαλείας. Οποιαδήποτε συμφωνία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ρωσίας, με
τη συμμετοχή ή τη διαμεσολάβηση της Κίνας, θα μπορούσε να επηρεάσει τις εξελίξεις στην
ευρωπαϊκή ήπειρο.
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, όμως, δεν αρκεί απλώς ο τερματισμός των εχθροπραξιών.
Απαιτούνται αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία και μια σταθερή διευθέτηση που
δεν θα αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας σύγκρουσης. Η Ευρώπη πρέπει να έχει ουσιαστικό
λόγο σε κάθε διαδικασία που καθορίζει τη μελλοντική ασφάλεια της ηπείρου, καθώς οι
συνέπειες μιας ενδεχόμενης συμφωνίας θα επηρεάσουν άμεσα τα δικά της στρατηγικά
συμφέροντα.
Η ελληνική διάσταση και η στρατηγική σημασία της Ανατολικής Μεσογείου
Οι εξελίξεις έχουν ιδιαίτερη σημασία και για την Ελλάδα. Η γεωγραφική της θέση στην Ανατολική
Μεσόγειο, σε μια περιοχή με αυξημένη στρατηγική και ενεργειακή σημασία, καθιστά την
ευρωπαϊκή αμυντική συνεργασία άμεσα συνδεδεμένη με τα εθνικά συμφέροντα. Η προστασία
των θαλάσσιων οδών, των ενεργειακών υποδομών και των εξωτερικών συνόρων, καθώς και η
αντιμετώπιση περιφερειακών απειλών, απαιτούν μια ευρωπαϊκή πολιτική ασφάλειας που θα
λαμβάνει υπόψη όχι μόνο την Ανατολική Ευρώπη αλλά και τη Νοτιοανατολική πτέρυγα της
Ένωσης.
Η Ελλάδα έχει, επομένως, συμφέρον να υποστηρίξει την ενίσχυση της κοινής ευρωπαϊκής
άμυνας, με τρόπο που να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και
της Μεσογείου. Παράλληλα, η ενεργός συμμετοχή στα ευρωπαϊκά εξοπλιστικά προγράμματα, η
ανάπτυξη της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας και η ενίσχυση της συνεργασίας με την Κύπρο
μπορούν να συμβάλουν τόσο στην εθνική όσο και στην ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Μπορεί η Ευρώπη να γίνει αυτόνομος γεωπολιτικός παράγοντας;

Η τριμερής συνάντηση στη Σενζέν δεν σημαίνει απαραίτητα ότι διαμορφώνεται ένας νέος
διεθνής άξονας ούτε ότι οι τρεις χώρες έχουν υπερβεί τις σημαντικές μεταξύ τους διαφορές.
Αναδεικνύει, ωστόσο, ότι οι μεγάλες δυνάμεις επιδιώκουν να διαμορφώνουν απευθείας τις
διεθνείς ισορροπίες. Το πραγματικό διακύβευμα για την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι εάν θα
παραμείνει ένας ισχυρός οικονομικός οργανισμός με περιορισμένη γεωπολιτική επιρροή ή εάν
θα εξελιχθεί σε έναν ολοκληρωμένο παράγοντα ασφάλειας και άμυνας.
Η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως απλή πολιτική
φιλοδοξία. Συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια, την πολιτική αξιοπιστία και την προστασία των
ευρωπαϊκών κοινωνιών. Σε έναν κόσμο όπου οι μεγάλες δυνάμεις διαπραγματεύονται
απευθείας για το μέλλον της διεθνούς τάξης, η Ευρώπη οφείλει να διαθέτει όχι μόνο οικονομική
ισχύ, αλλά και τις πολιτικές, στρατιωτικές και τεχνολογικές δυνατότητες για να συνδιαμορφώνει
τις αποφάσεις που καθορίζουν το μέλλον της.
Το ζητούμενο, τελικά, δεν είναι μια Ευρώπη απομονωμένη από τους παραδοσιακούς
συμμάχους της, αλλά μια Ευρώπη που θα μπορεί να συνεργάζεται ισότιμα μαζί τους, να
υπερασπίζεται τα συμφέροντά της και να αναλαμβάνει την ευθύνη της δικής της ασφάλειας. Γιατί
η στρατηγική αυτονομία δεν σημαίνει απομάκρυνση από τις συμμαχίες, αλλά ενίσχυση της
δυνατότητας της Ευρώπης να έχει ουσιαστικό λόγο στις αποφάσεις που αφορούν το μέλλον της.

* Δρ. Θωμάς Ν. Χατζηαθανασίου
Αντιπτέραρχος (Ι) εα
Επίτιμος Διοικητής Διοίκησης Αεροπορικής Εκπαίδευσης (ΔΑΕ)
Αν. Γραμματέας Τομέα Άμυνας ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής
Γεν. Γραμματέας ΔΣ Αεροπορικής Ακαδημίας Ελλάδος (Α.ΑΚ.Ε.)
Αντιπρόεδρος Ελληνικής MENSA

Δες επίσης

Το GSI και η Τουρκία: Η μάχη για τη διεθνή νομιμοποίηση και την άσκηση επιρροής μέσω της διαμόρφωσης της γνωσιακής πλαισίωσης των γεγονότων στην Ανατολική Μεσόγειο

Δρ. Κωνσταντίνος Π. Μπαλωμένος Πολιτικός Επιστήμονας – Διεθνολόγος E-mail: konmpalo@gmail.com WhatsApp Channel: https://whatsapp.com/channel/0029Vb87C9m2Jl8HfqccYV1y Οι αντιδράσεις ...