«Η “Γαλάζια Πατρίδα” προχωρά, τα “ήρεμα νερά” βουλιάζουν»

Γράφει  o Αντιπτέραρχος (Ι) εα, Δρ. Θωμάς Χατζηαθανασίου *
Τα τελευταία χρόνια η κυβέρνηση επένδυσε πολιτικά στο αφήγημα των
«ήρεμων νερών» στο Αιγαίο, παρουσιάζοντάς το ως μεγάλη
διπλωματική επιτυχία και ως απόδειξη μιας νέας εποχής στις
ελληνοτουρκικές σχέσεις. Όμως η πραγματικότητα είναι πολύ πιο
σύνθετη. Μπορεί τα νερά να είναι ήρεμα στην επιφάνεια. Κάτω από
αυτήν όμως η Τουρκία συνεχίζει συστηματικά να χτίζει τη δική της
στρατηγική.

Η Άγκυρα δεν εγκατέλειψε τη «Γαλάζια Πατρίδα». Αντίθετα, εξακολουθεί να παράγει χάρτες,
NAVTEX, διοικητικές πράξεις, ερευνητικές δραστηριότητες και διπλωματικές πρωτοβουλίες,
επιχειρώντας να εμπεδώσει τη δική της αντίληψη για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Το πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι η ανακήρυξη δύο τουρκικών «εθνικών θαλάσσιων πάρκων»
στο Βόρειο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Οι σχετικές περιοχές περιλαμβάνουν και
θαλάσσιες εκτάσεις πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων και, ιδίως στην περιοχή
Fethiye–Kaş, απέναντι από το Καστελλόριζο, η κίνηση αποκτά σαφές γεωπολιτικό αποτύπωμα.
Νομικά, ένας τουρκικός χάρτης ή μια εσωτερική διοικητική πράξη δεν δημιουργεί από μόνος του
ΑΟΖ, υφαλοκρηπίδα ή διεθνώς αναγνωρισμένα κυριαρχικά δικαιώματα. Αυτό είναι δεδομένο.
Δεν σημαίνει όμως ότι η Αθήνα μπορεί να αντιμετωπίζει κάθε τέτοια κίνηση μόνο με μια
ανακοίνωση του Υπουργείου Εξωτερικών.
Οι κινήσεις αυτές μπορούν να ενταχθούν σε μια ευρύτερη τουρκική στρατηγική προσπάθεια
δημιουργίας μιας νέας πολιτικής και διοικητικής πραγματικότητας. Χάρτες, συντεταγμένες,
NAVTEX, έρευνες, διοικητικές πράξεις και διπλωματικές διακηρύξεις λειτουργούν αθροιστικά.
Δεν δημιουργούν αυτομάτως δικαιώματα, μπορούν όμως να υπηρετήσουν μια μακροπρόθεσμη
στρατηγική εμπέδωσης των τουρκικών θέσεων.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η λεγόμενη «άτυπη ΑΟΖ». Δεν πρόκειται για νομικό όρο ούτε
για νομικά υπαρκτή τουρκική ΑΟΖ. Είναι ένας περιγραφικός όρος για την προσπάθεια
δημιουργίας de facto διοικητικής και επιχειρησιακής παρουσίας σε περιοχές όπου η Άγκυρα
αμφισβητεί ελληνικά δικαιώματα.
Παράλληλα, η Τουρκία διατηρεί στην ατζέντα της όχι μόνο τη “Γαλάζια Πατρίδα”, αλλά και τη
θεωρία των “γκρίζων ζωνών”, ενώ αμφισβητεί ελληνικούς χωροταξικούς και θαλάσσιους
σχεδιασμούς, καθώς και το καθεστώς συγκεκριμένων ελληνικών νησιών.
Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι μόνο οι θαλάσσιες ζώνες. Είναι η διεύρυνση της ατζέντας
των τουρκικών αμφισβητήσεων και διεκδικήσεων.
Και απέναντι σε αυτή τη στρατηγική, τι κάνει η Αθήνα;
Καταγγέλλει.
Η Τουρκία δεν περιορίζεται στα θαλάσσια πάρκα. Έχει εκδώσει NAVTEX μακράς διάρκειας,
επαναφέρει τις γνωστές θέσεις της για την αποστρατιωτικοποίηση ελληνικών νησιών και τις
αρμοδιότητες έρευνας στο Αιγαίο, ενώ το τελευταίο διάστημα έχουν καταγραφεί νέες εντάσεις
στον αέρα. Παράλληλα, το Oruc Reis έχει επανέλθει στην Ανατολική Μεσόγειο για σεισμικές
έρευνες.
Αυτά είναι τα περίφημα «ήρεμα νερά»;

Η αποκλιμάκωση είναι χρήσιμη. Ο διάλογος είναι αναγκαίος. Η αποφυγή μιας θερμής κρίσης
είναι αυτονόητα επιθυμητή. Όμως η αποκλιμάκωση δεν μπορεί να μετατραπεί σε στρατηγική
αδράνεια και ο διάλογος σε άλλοθι για την απουσία πρωτοβουλιών.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι η Ελλάδα επιδιώκει διάλογο. Το πρόβλημα είναι όταν ο διάλογος δεν
συνοδεύεται από σαφείς κόκκινες γραμμές, ενεργή διπλωματία και αξιόπιστη αποτροπή.
Γιατί η Τουρκία δεν περιμένει.
Κινείται ταυτόχρονα στη Λιβύη, στην Αίγυπτο, στην Κύπρο και στο Αιγαίο, ενώ διευρύνει τα
περιφερειακά της ερείσματα. Χαρακτηριστικό είναι το νέο σχήμα Τουρκίας–Σαουδικής
Αραβίας–Πακιστάν. Στις 7 Αυγούστου οι τρεις χώρες υπέγραψαν στη Μέκκα συμφωνία κοινής
άμυνας, προβλέποντας ότι επίθεση εναντίον μίας από αυτές θα θεωρείται επίθεση εναντίον
όλων. Η συμφωνία σηματοδοτεί ενίσχυση της αμυντικής συνεργασίας των τριών χωρών.
Παράλληλα, η Τουρκία συμμετέχει σε ένα ευρύτερο περιφερειακό σχήμα διαβουλεύσεων με την
Αίγυπτο, τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν. Η τετραμερής συνάντηση των υπουργών
Εξωτερικών στο Κάιρο τον Ιούνιο και η νέα συνάντηση του ίδιου σχήματος στο Αμμάν τον
Αύγουστο δείχνουν ότι η Άγκυρα επιχειρεί να διευρύνει τα περιφερειακά της ερείσματα πέρα
από το ελληνοτουρκικό μέτωπο.
Την ώρα που η Άγκυρα διευρύνει την περιφερειακή της παρουσία, η Ελλάδα δεν μπορεί να
αντιμετωπίζει την εξωτερική πολιτική ως άθροισμα διμερών συναντήσεων με τον Ερντογάν.
Η Ελλάδα έχει κάνει βήματα. Έχει συμφωνίες οριοθέτησης ΑΟΖ με την Ιταλία και την Αίγυπτο,
έχει προχωρήσει στον δικό της Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό, έχει δημιουργήσει θαλάσσια
πάρκα και προωθεί ενεργειακά έργα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το κρίσιμο ερώτημα όμως είναι αν αυτές οι κινήσεις αποτελούν μέρος μιας συνεκτικής εθνικής
στρατηγικής.
Γιατί η εξωτερική πολιτική δεν κρίνεται από το πόσες φορές θα ανακοινώσει το Υπουργείο
Εξωτερικών ότι μια τουρκική ενέργεια «δεν παράγει έννομα αποτελέσματα».
Αυτό πρέπει να λέγεται.
Δεν αρκεί όμως.
Η Ελλάδα πρέπει να παράγει και η ίδια πραγματικότητα. Με συνεχή παρουσία, ενεργή
διπλωματία, συμμαχίες, ενεργειακά έργα, θαλάσσιο σχεδιασμό και αξιοποίηση της ιδιότητάς της
ως κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Και εδώ βρίσκεται ένα ακόμη σημαντικό, αλλά μέχρι σήμερα ανεπαρκώς αξιοποιημένο,
εργαλείο, η ευρωπαϊκή διάσταση του προβλήματος.
Η Τουρκία δεν βρίσκεται αντιμέτωπη μόνο με την Ελλάδα. Απέναντί της βρίσκεται ένα κράτος-
μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΕΕ διαθέτει από το 2019 ειδικό πλαίσιο περιοριστικών
μέτρων για τις μη εξουσιοδοτημένες τουρκικές γεωτρήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Το πλαίσιο
παρατάθηκε τον Νοέμβριο του 2025 έως τις 30 Νοεμβρίου 2026, αλλά ο σχετικός κατάλογος
προσώπων και οντοτήτων είναι σήμερα κενός.
Αυτό καθιστά ακόμη πιο επίκαιρο το πολιτικό ερώτημα: Θα χρησιμοποιήσει η Αθήνα το
ευρωπαϊκό πλαίσιο ως πραγματικό εργαλείο πίεσης ή θα περιοριστεί και πάλι στις
διαπιστώσεις;
Η Ελλάδα οφείλει να διεκδικήσει σαφή ευρωπαϊκή αντίδραση απέναντι σε ενέργειες που
αμφισβητούν ελληνικά και κυπριακά κυριαρχικά δικαιώματα και, όπου συντρέχουν οι
προϋποθέσεις, την ενεργοποίηση των διαθέσιμων ευρωπαϊκών μηχανισμών.
Γιατί αν κάθε τουρκική πρόκληση αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως ελληνοτουρκική υπόθεση, η
Άγκυρα αποκτά ένα σημαντικό πλεονέκτημα. Μετατρέπει μία ευρωπαϊκή πρόκληση σε διμερή
διαφορά.
Και η Αθήνα δεν πρέπει να της το επιτρέψει.
Στη γεωπολιτική δεν αρκεί να έχεις δίκιο. Πρέπει να είσαι παρών.

Η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν είναι απλώς ένας χάρτης. Είναι μια συνεκτική πολιτική αφήγηση που η
Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει σε διοικητική, διπλωματική και επιχειρησιακή πραγματικότητα.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να αντιγράψει την Τουρκία. Χρειάζεται να αποκτήσει τη δική της
στρατηγική.
Να απαντήσει στους χάρτες με χάρτες, στις διοικητικές πράξεις με δικές της πράξεις, στις
διπλωματικές πρωτοβουλίες με διπλωματική κινητικότητα και στις τουρκικές προκλήσεις με
ευρωπαϊκή και διεθνή κινητοποίηση.
Γιατί το επικίνδυνο σενάριο δεν είναι απαραίτητα μια μεγάλη στρατιωτική κρίση. Είναι η αλυσίδα
των μικρών τετελεσμένων. Ένας χάρτης, μία NAVTEX, ένα ερευνητικό σκάφος, μία διοικητική
πράξη, μία νέα αμφισβήτηση, μία ακόμη ελληνική ανακοίνωση.
Έτσι χτίζεται το «γκρίζο πεδίο».
Και αυτό είναι που πρέπει να αποτραπεί.
Τα «ήρεμα νερά» έχουν αξία μόνο όταν κάτω από την επιφάνεια υπάρχει μια χώρα που ξέρει τι
θέλει και έχει τη βούληση να το υπερασπιστεί.
Διαφορετικά, η ηρεμία δεν είναι στρατηγική.
Είναι απλώς η σιωπή πριν από την επόμενη τουρκική κίνηση.
* Δρ. Θωμάς Ν. Χατζηαθανασίου
Αντιπτέραρχος (Ι) εα
Επίτιμος Διοικητής Διοίκησης Αεροπορικής Εκπαίδευσης (ΔΑΕ)
Αν. Γραμματέας Τομέα Άμυνας ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής
Γεν. Γραμματέας ΔΣ Αεροπορικής Ακαδημίας Ελλάδος (Α.ΑΚ.Ε.)
Αντιπρόεδρος Ελληνικής MENSA