ΚΕΦΙΜ – Στην προτελευταία θέση της ΕΕ η Ελλάδα ως προς την απόδοση του δικαστικού της συστήματος 

Στην προτελευταία θέση μεταξύ των 27 κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατατάσσεται η Ελλάδα στον Δείκτη Απόδοσης των Δικαστικών Συστημάτων (Justice Systems Performance Index – JUSPER) που δημοσιεύει σήμερα το ΚΕΦΙΜ.

Με βάση τα στοιχεία του 2024, η Ελλάδα συγκεντρώνει μόλις 34,8 μονάδες με άριστα το 100, έναντι 52,5 μονάδων του ευρωπαϊκού μέσου όρου, ξεπερνώντας μόνο την Κύπρο (24,2). Στις πρώτες θέσεις της κατάταξης βρίσκονται η Λετονία (74,0), η Βουλγαρία (68,3) και η Εσθονία (66,3).

Η μελέτη, που βασίζεται σε αντικειμενικά στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αξιολογεί τα δικαστικά συστήματα βάσει 31 επιμέρους δεικτών που οργανώνονται σε τρεις βασικούς πυλώνες: την αποδοτικότητα των δικαστηρίων, την οικονομική τους ενίσχυση, και την πρόσβαση πολιτών και επιχειρήσεων στη δικαιοσύνη. 

– Η μεγαλύτερη αδυναμία της ελληνικής δικαιοσύνης είναι οι καθυστερήσεις. Στον πυλώνα της αποδοτικότητας, η Ελλάδα συγκεντρώνει μόλις 26,1 μονάδες, έναντι 56,4 του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Σύμφωνα με τα στοιχεία του 2024 που αξιοποιεί η μελέτη, ο χρόνος διεκπεραίωσης αστικών υποθέσεων σε πρώτο βαθμό φτάνει τις 737 ημέρες, περίπου τριπλάσιος της ευρωπαϊκής διαμέσου. Παράλληλα, για κάθε 100 νέες υποθέσεις επιλύονται περίπου 81, γεγονός που οδηγεί σε περαιτέρω συσσώρευση εκκρεμοτήτων.

– Το βασικό πρόβλημα δεν φαίνεται να είναι η έλλειψη δικαστών, αλλά η οργάνωση και η υποστήριξη του έργου τους. Η Ελλάδα διαθέτει 37,3 δικαστές ανά 100.000 κατοίκους, περίπου διπλάσιους από την ευρωπαϊκή διάμεσο. Ωστόσο, σε κάθε δικαστή αντιστοιχεί μόλις ένας εργαζόμενος υποστήριξης, έναντι περίπου τριών στην Ευρώπη.

– Σημαντικές αδυναμίες καταγράφονται επίσης στην πρόσβαση στη δικαιοσύνη και στην ψηφιοποίηση. Η Ελλάδα συγκεντρώνει 39 μονάδες στον σχετικό πυλώνα, έναντι 50 του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Τα ευρήματα αναδεικνύουν την ανάγκη για αποτελεσματικότερες ψηφιακές υπηρεσίες, καλύτερη ενημέρωση των πολιτών και ενίσχυση της νομικής αρωγής για όσους δυσκολεύονται να καλύψουν το κόστος μιας δικαστικής διαδικασίας.

– Αντίστοιχα, στον πυλώνα της οικονομικής ενίσχυσης η Ελλάδα συγκεντρώνει 41,7 μονάδες, έναντι 50,5 στην ΕΕ. Η μικρότερη υστέρηση σε αυτόν τον πυλώνα δείχνει ότι η αύξηση των διαθέσιμων πόρων δεν αρκεί από μόνη της για τη βελτίωση της λειτουργίας των δικαστηρίων.

Η συγκριτική μελέτη για την περίοδο 2021–2024 δείχνει ότι η χαμηλή σχετική επίδοση της Ελλάδας έχει διαχρονικό χαρακτήρα, χωρίς να καταγράφεται ουσιαστική σύγκλιση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες.

Οι πρώτες ενδείξεις βελτίωσης και οι αναγκαίες μεταρρυθμίσεις 
Η μελέτη επισημαίνει ότι οι μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών κινούνται εν μέρει προς τη σωστή κατεύθυνση. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε το Υπουργείο Δικαιοσύνης, κατά τους πρώτους 18 μήνες εφαρμογής του νέου δικαστικού χάρτη, από τον Σεπτέμβριο του 2024 έως τον Μάρτιο του 2026, ο εκτιμώμενος χρόνος έκδοσης απόφασης στα Πρωτοδικεία μειώθηκε από 774 σε 357 ημέρες, ενώ ο ρυθμός εκκαθάρισης των υποθέσεων αυξήθηκε από 86,2% σε 105,1%.

Πρόκειται για ενθαρρυντικές ενδείξεις, η επίδραση των οποίων στη συνολική ευρωπαϊκή κατάταξη θα μπορεί να αξιολογηθεί με μεγαλύτερη ασφάλεια όταν ενσωματωθούν σε συγκρίσιμα ευρωπαϊκά δεδομένα.

Η μελέτη αναδεικνύει ως βασικές προτεραιότητες τη μείωση των εκκρεμών υποθέσεων, την απλούστευση των διαδικασιών, την καλύτερη κατανομή του φόρτου εργασίας, την ενίσχυση του προσωπικού υποστήριξης, τη συνεχή κατάρτιση των δικαστών και την ουσιαστική αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων.

Η αποτελεσματική δικαιοσύνη συνδέεται και με την οικονομική ανάπτυξη 
Τα ευρήματα του JUSPER καταδεικνύουν ότι η λειτουργία των δικαστηρίων δεν αποτελεί μόνο ζήτημα θεσμικής αποτελεσματικότητας, αλλά έχει και σημαντική οικονομική διάσταση.

Η μελέτη διαπιστώνει θετική συσχέτιση ανάμεσα στη συνολική απόδοση των δικαστικών συστημάτων και τις άμεσες ξένες επενδύσεις, καθώς και τη φορολογική ανταγωνιστικότητα. Η ταχύτερη επίλυση των διαφορών και η αποτελεσματικότερη εφαρμογή των συμβάσεων μπορούν να περιορίσουν την αβεβαιότητα και το κόστος των συναλλαγών, συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός ευνοϊκότερου περιβάλλοντος για την επιχειρηματικότητα και τις επενδύσεις.

Η βελτίωση της δικαιοσύνης αποτελεί, συνεπώς, τόσο θεσμική προτεραιότητα όσο και σημαντική προϋπόθεση για την οικονομική ανάπτυξη της χώρας.

Ο Πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ, Νίκος Ρώμπαπας, δήλωσε: 
«Η προτελευταία θέση της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως προς την απόδοση του δικαστικού της συστήματος αναδεικνύει ένα σοβαρό και διαχρονικό πρόβλημα, με άμεσες συνέπειες για τους πολίτες, τις επιχειρήσεις και την οικονομία.

Οι πρόσφατες ενδείξεις βελτίωσης είναι ενθαρρυντικές, αλλά η απόσταση που μας χωρίζει από την υπόλοιπη Ευρώπη παραμένει μεγάλη.

Δεν αρκεί να διαθέτουμε περισσότερους δικαστές από τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, όταν η επίλυση μιας υπόθεσης εξακολουθεί να απαιτεί τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα. Χρειαζόμαστε καλύτερη οργάνωση, επαρκή υποστήριξη των δικαστών, ουσιαστική αξιοποίηση της τεχνολογίας και συστηματική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων».

Σχετικά με τη μελέτη 
Ο Δείκτης Απόδοσης των Δικαστικών Συστημάτων (JUSPER) αναπτύχθηκε στο πλαίσιο ερευνητικής συνεργασίας του ΚΕΦΙΜ με το European Liberal Forum. Η μελέτη βασίζεται σε 31 αντικειμενικούς δείκτες από τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και αξιολογεί την αποδοτικότητα, τη χρηματοδότηση και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη στα 27 κράτη μέλη της ΕΕ. Δεν αξιολογεί τη δικαστική ανεξαρτησία ή την ποιότητα του κράτους δικαίου.

Τη μελέτη υπογράφουν οι Κωνσταντίνος Σαραβάκος, Χρήστος Λούκας, Ιωάννης Ναβροζίδης και Γιάννης Φίλιος.