Trikala Day Καθημερινή Ηλεκτρονική Εφημερίδα των Τρικάλων
Προβληματισμό προκάλεσε η εμφάνιση ενός αναθεωρητικού χάρτη σε δημόσια υπόγεια διάβαση στην Κωνσταντινούπολη, ο οποίος απεικονίζει την Κύπρο, τη Δυτική Θράκη, τη Ρόδο, καθώς και περιοχές της Συρίας, του Ιράκ και της Γεωργίας εντός των τουρκικών συνόρων.
Ο χάρτης του «Εθνικού Όρκου» στο μετρό του Karaköy
Η αμφιλεγόμενη αφίσα εντοπίστηκε στην υπόγεια διάβαση του Karaköy στην Κωνσταντινούπολη, προκαλώντας αίσθηση λόγω του περιεχομένου της.
Στο κέντρο δεσπόζει η τουρκική σημαία, ενώ δεσπόζει η επιγραφή «Ahd-i Millî». Ο όρος παραπέμπει στο ιστορικό «Misak-ı Millî» (Εθνικό Συμβόλαιο ή Εθνικός Όρκος) του 1920.
Αυτό που προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση είναι η οπτική ενοποίηση των εδαφών:
- η Δυτική Θράκη (ως «Batı Trakya»),
- η Ρόδος (ως «Rodos») και
- η Κύπρος (ως «Kıbrıs») εμφανίζονται με το ίδιο κόκκινο χρώμα όπως η Τουρκία, συγκροτώντας έναν ενιαίο εδαφικό χώρο.
Παράλληλα, στον ίδιο χάρτη περιλαμβάνονται ανατολικότερα το Βατούμι, η Μοσούλη, το Κιρκούκ, το Χαλέπι και η Ντέιρ εζ-Ζορ.
Τι είναι το Ahd-i Millî / Misak-ı Millî
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του τουρκικού κοινοβουλίου, το «Ahd-i Millî», ή «Ahd-ı Millî», αποτελεί την πρωτότυπη οθωμανική ονομασία για το «Misak-ı Millî».
Πρόκειται για το πολιτικό μανιφέστο έξι άρθρων που υιοθετήθηκε από το τελευταίο Οθωμανικό Κοινοβούλιο (Meclis-i Mebûsân) στην Κωνσταντινούπολη στις 28 Ιανουαρίου 1920 και ανακηρύχθηκε δημόσια στις 17 Φεβρουαρίου 1920.
Το κείμενο, που συντάχθηκε υπό την επιρροή του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ και του ανατολικού κινήματος, εγκρίθηκε σε μυστική συνεδρίαση από 121 βουλευτές.
Το Εθνικό Συμβόλαιο καθόρισε τους ελάχιστους όρους ειρήνης που γινόταν αποδεκτοί μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αποτελώντας το πολιτικό θεμέλιο του Τουρκικού Πολέμου της Ανεξαρτησίας και τη βάση των εδαφικών διεκδικήσεων της νέας Τουρκικής Δημοκρατίας στις διαπραγματεύσεις της Συνθήκης της Λωζάνης (1923).
Στην τουρκική ιστοριογραφία θεωρείται η οριστική έκφραση της εθνικής βούλησης απέναντι στα σχέδια διαμελισμού της χώρας.
Τα σφάλματα AI και η σκοπιμότητα
Την πραγματική διάσταση του περιστατικού αναδεικνύει με τοποθέτησή του ο λέκτορας Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, Ζήνων Τζιάρας, ο οποίος αποδομεί στο Facebook την εικόνα εξηγώντας τους λόγους για τους οποίους εμπλέκεται η Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά και τις εσωτερικές δυναμικές της Τουρκίας.
«Κυκλοφορεί μια φωτογραφία που φαίνεται ότι λήφθηκε στο μετρό του Karaköy στην Κωνσταντινούπολη η οποία αποτυπώνει -υποτίθεται- τον χάρτη του λεγόμενου Αhd-i Milli ή Misak-i Milli (Εθνικός Όρκος ή Εθνικό Συμβόλαιο), μαζί με ένα πορτραίτο και ένα απόφθεγμα του Κεμάλ στα αριστερά του χάρτη.
Αρχικά, δεν φαίνεται να αναγράφεται κάπου ο φορέας που ευθύνεται για την τοποθέτηση αυτού του χάρτη. Ο δε χάρτης είναι ξεκάθαρα δημιουργία Τεχνητής Νημοσύνης. Όχι ότι δεν κυκλοφορούσαν και κυκλοφορούν τέτοιες εκδοχές του Εθνικού Συμβολαίου ή της Μεγάλης Τουρκίας (Büyük Türkiye), αλλά ο συγκεκριμένος: α. είναι μια μη συμβατική και καθ’ υπερβολήν ερμηνεία του Εθνικού Συμβολαίου, β. το γραφικό και ιδιαίτερα ο τρόπος παρουσίασης του τίτλου Ahd-i Milli (και της υπογράμμισης του) είναι τυπικό στοιχείο στις εικόνες που δημιουργεί το ChatGPT. Αυτό, σε συνάρητηση με την επίκληση στον Κεμάλ και την ανωνυμία νομίζω ότι αποκλείει την τουρκική κυβέρνηση ως φορέα της ανάρτησης.
Επειδή η αρχική φωτογραφία όπως δημοσιεύτηκε στο διαδίκτυο δεν ήταν καλής ποιότητας και ούτε περιλάμβανε ολόκληρο το πορτραίτο του Κεμάλ, κάποιοι την ανασκεύασαν και διεύρυναν με τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης (βλ. σύγκριση στην επισυναπτόμενη φωτογραφία). Ένα από τα προβλήματα που δημιουργείται στο αποτέλεσμα της ανασκευής είναι η λεζάντα που υπάρχει στον άσπρο πίνακα δεξιά του χάρτη.
Στην αυθεντική φωτογραφία αναγράφεται “Tarihî Kara Surları’nı Restore Ettik”, δηλαδή “Αποκαταστήσαμε τα ιστορικά χερσαία τείχη”, που αναφέρεται στο πρόγραμμα αποκατάστασης των ιστορικών τειχών της Κωνσταντινούπολης από τον Δήμο Κωνσταντινούπολης. Στην AI εκδοχή, όμως, η φράση αλλοιώνεται ώστε να αναγράφεται “από τα τείχη” χαλώντας έτσι ολόκληρη τη σύνταξη και το νόημα της πρότασης. Αυτό μας δείχνει ότι κατά πάσα πιθανότητ πρόκειται για σφάλμα της Τεχνητής Νοημοσύνης, η οποία διατήρησε μεν την οπτική μορφή της λεζάντας αλλά όχι το σωστό κείμενο.
Επίσης, η ανασκευή φαίνεται ότι ίσως έγινε με κάποια σκοπιμότητα δεδομένου ότι το απόφθεγμα του Κεμάλ διαφέρει από φωτογραφία σε φωτογραφία.
Η αυθεντική φωτογραφία φαίνεται να έχει το απόφθεγμα: “Beni görmek demek, mutlaka yüzümü görmek değildir. Benim fikirlerimi, benim duygularımı anlıyorsanız ve hissediyorsanız bu yeterlidir.” Δηλαδή, “Το να με βλέπει κανείς δεν σημαίνει απαραίτητα να βλέπει το πρόσωπό μου. Αν κατανοείτε και αισθάνεστε τις ιδέες μου και τα συναισθήματά μου, αυτό αρκεί.” Πρόκειται για διάσημη φράση που ειπώθηκε από τον Κεμάλ ενώπιον πλήθους το 1929 στην Κωνσταντινούπολη, με σκοπό να περάσει το μήνυμα ότι η φυσική του ύπαρξη έχει μικρότερη σημασία από την κατανόηση και τη διατήρηση των ιδεών και των μεταρρυθμίσεων του.
Στην ανασκευασμένη εικόνα, φαίνεται να έχουμε ένα λάθος της Τεχνητής Νοημοσύνης η οποία συνδύασε δύο διαφορετικά αποφθέγματα του Κεμάλ. Αφενός το προαναφερθέν, που βρίσκεται στο δεύτερο μισό της φράσης που βρίσκεται κάτω από το πορτραίτο. Αφετέρου η γνωστή φράση “Milletin istiklâlini, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır” (“Την ανεξαρτησία του έθνους θα τη σώσει και πάλι η αποφασιστικότητα και η βούληση του ίδιου του έθνους”). Προέρχεται από την Εγκύκλιο της Αμάσειας του 1919, ενός από τα ιδρυτικά κείμενα του Τουρκικού Πολέμου της Ανεξαρτησίας. Ο Κεμάλ αναφερόταν στην αδυναμία της κυβέρνησης της Κωνσταντινούπολης να προστατεύσει την ανεξαρτησία της χώρας, και στην ανάγκη η σωτηρία να προέλθει από την ίδια την εθνική βούληση.
Θα μου πείτε αυτά είναι semantics. Όχι ακριβώς. Διότι εδώ τείνουμε να πανικοβάλουμε μόνοι μας τους εαυτούς μας. Το ότι η Τουρκία έχει αναθεωρητικά σχέδια είναι δεδομένο. Το ότι ο Ερντογάν οραματίζεται μια Μεγάλη Τουρκία, με ό,τι αυτό συνεπάγεται, είναι επίσης δεδομένο. Ομώς είναι σημαντικό να βλέπουμε τα πράγματα γι’ αυτό που είναι και να τα βλέπουμε επίσης στο δικό τους πλαίσιο – που στην προκειμένη έχει να κάνει και με τις εσωτερικές δυναμικές ή αντιπαραθέσεις στην Τουρκία, καθώς και τον αγώνα για το ποιος είναι περισσότερο εθνικιστής.
Εξάλλου, αυτό που ανακινεί η ανασκευασμένη εικόνα είναι κεμαλικά ιστορικά σύμβολα που σχετίζονται τελικά με τον “θρίαμβο” του Πολέμου και την “νίκη” της Λωζάνης με ταυτόχρονη επίκληση στη “βούληση του έθνους” και, ενδεχομένως, σε αισθήματα κατά της υφιστάμενης αντι-κεμαλικής κυβέρνησης. Φυσικά το απόφθεγμα και ο χάρτης παρουσιάζουν αντιφάσεις διότι ήταν ο ίδιος ο Κεμάλ που έκανε υποχωρήσεις και συμβιβασμούς ως προς την εκπλήρωση των στόχων του Εθνικού Συμβολαίου – που σε κάθε περίπτωση δεν είχε το εδαφικό μέγεθος που αποτυπώνεται σε αυτή την εικόνα (αυτό όμως είναι μεγάλη συζήτηση, βλ. πιο κάτω για σχετικά βιβλία). Κάτι που εκμεταλλεύεται ο ίδιος ο Ερντογάν για να παρουσιάσει τη Λωζάνη ως ήττα και προδοσία.
Αυτά περισσότερο ως άσκηση αντανακλαστικών απέναντι στον sensationalism (αισθησιασμό) των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης.
Κατά τα άλλα είμαι ίσως από τους πρώτους που έχουν γράψει στα ελληνικά για τη σύγχρονη σημασία του Εθνικού Συμβολαίου στην τουρκική εξωτερική πολιτική και έχω εισάγει -τόσο στην ελληνική όσο και αγγλική βιβλιογραφία- την έννοια του Συνδρόμου της Λωζάνης (από το 2016). Σε περίπτωση που θεωρήσει κάποιος ότι σκοπός του κειμένου είναι να καθυσηχάσει ή να αμφισβητήσει τον τουρκικό αναθεωρητισμό.
Για περισσότερα σχετικά με το Εθνικό Συμβόλαιο, το Σύνδρομο της Λωζάνης και τη Γαλάζια Πατρίδα, ενδεικτικά τα βιβλία:
1. Διεθνής Πολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο (Παπαζήση, 2020)
2. Turkish Foreign Policy: The Lausanne Syndrome in the Eastern Mediterranean and Middle East (Springer, 2022) – https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-030-90746-4
3. Το Σϋνδρομο της Λωζάνης στην Τουρκική Εξωτερική Πολιτική που είναι η διευρυμένη μετάφραση της ανωτέρω μονογραφίας. (Εντός του έτους από εκδόσεις Σιδέρη)
3. Turkey-Israel: Clashing Revisionisms in a New Middle East (Palgrave Macmillan, εντός του έτους).»
enikos
