Νέο χωροταξικό για τις ΑΠΕ: Πού μπαίνει «μπλόκο» σε φωτοβολταϊκά και αιολικά – Όλες οι αλλαγές

Μια νέα εποχή για την ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) στην Ελλάδα επιχειρεί να διαμορφώσει το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο, βάζοντας αυστηρότερους κανόνες για το πού μπορούν να εγκαθίστανται φωτοβολταϊκά και αιολικά πάρκα, αλλά και νέες «κόκκινες γραμμές» για την προστασία του περιβάλλοντος.

Το νέο πλαίσιο, που εγκρίθηκε με υπουργική απόφαση και δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 19 Αυγούστου 2026, αντικαθιστά το προηγούμενο χωροταξικό του 2008, όταν η συμμετοχή των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα της χώρας ήταν πολύ μικρότερη..

«Στόχος μας είναι να παράγουμε περισσότερη ελληνική ενέργεια από τον ήλιο και τον άνεμο, ενισχύοντας την ενεργειακή μας αυτονομία και εξασφαλίζοντας πιο προσιτές τιμές για νοικοκυριά και επιχειρήσεις». Με αυτή την πολιτική στόχευση ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου περιγράφει τη φιλοσοφία του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, το οποίο επιχειρεί να απαντήσει σε μία από τις δυσκολότερες εξισώσεις της ενεργειακής μετάβασης: περισσότερες ΑΠΕ, αλλά με σαφέστερα όρια για το πού και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορούν να εγκαθίστανται, με ταυτόχρονη ουσιαστική προστασία του περιβάλλοντος.

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ έρχεται σε μια περίοδο όπου η Ελλάδα επιταχύνει την ενεργειακή μετάβαση, με το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα να προβλέπει συμμετοχή των ΑΠΕ κατά τουλάχιστον 43% στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας και 75,7% στην ηλεκτρική ενέργεια έως το 2030.

Η βασική αλλαγή είναι ότι η ανάπτυξη των ΑΠΕ περνά από τη φάση της ταχείας επέκτασης σε ένα μοντέλο οργανωμένης χωρικής ανάπτυξης.

Όπως επισημαίνει ο κ. Παπασταύρου, «η αξιοποίηση» του ήλιου και του ανέμου «απαιτεί σχέδιο, κανόνες και σεβασμό στον χώρο και το περιβάλλον», ενώ βασική επιδίωξη είναι να καθορίζονται με μεγαλύτερη σαφήνεια τόσο οι περιοχές στις οποίες μπορούν να αναπτύσσονται έργα όσο και εκείνες που πρέπει να προστατεύονται.

Νέα όρια στα φωτοβολταϊκά – «κόφτης» στο 1,5% της έκτασης

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τα φωτοβολταϊκά πάρκα, καθώς θεσπίζονται για πρώτη φορά ενιαίοι περιορισμοί σε όλη τη χώρα.

Νέες εγκαταστάσεις φωτοβολταϊκών δεν θα επιτρέπονται μεταξύ άλλων σε:

• περιοχές Natura 2000,
• δάση και δασικές εκτάσεις,
• υγροτόπους Ramsar και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους,
• εθνικούς δρυμούς,
• μνημεία της φύσης και αισθητικά δάση,
• Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους,
• προστατευόμενες περιοχές πολιτιστικής κληρονομιάς,
• Περιοχές Άνευ Δρόμων,
• ακτές κολύμβησης.

Μετά τη δημόσια διαβούλευση προστέθηκαν επίσης στους αποκλεισμούς ιστορικοί τόποι, αρχαία και άλλα προστατευόμενα μνημεία, αλλά και περιοχές όπου υπάρχουν πηγές νερού για ανθρώπινη κατανάλωση.

Για τα πλωτά φωτοβολταϊκά προβλέπονται επιπλέον περιορισμοί σε περιοχές με καταδυτικά πάρκα, νεότερα ναυάγια, αγκυροβόλια και τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα.

Η μεγαλύτερη αλλαγή αφορά όμως τη συνολική κάλυψη γης. Πλέον τίθεται όριο στη συγκέντρωση φωτοβολταϊκών ανά περιοχή, με τη «φέρουσα ικανότητα» να υπολογίζεται σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας.

Το ανώτατο όριο για νέες εγκαταστάσεις καθορίζεται στο 1,5% της συνολικής έκτασης κάθε Περιφερειακής Ενότητας, ώστε να περιοριστούν οι πιέσεις στην αγροτική γη και το φυσικό τοπίο.

Αυστηρότεροι κανόνες για τα αιολικά πάρκα

Αντίστοιχα αυστηρότερο γίνεται και το πλαίσιο για τις νέες ανεμογεννήτριες.

Απαγορεύεται η εγκατάσταση νέων αιολικών σταθμών μεταξύ άλλων σε:

• την Αττική,
• τη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης,
• περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων,
• υγροτόπους Ramsar,
• μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους,
• Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους,
• πυρήνες εθνικών δρυμών,
• συγκεκριμένες ζώνες προστασίας της φύσης.

Περιορισμοί προβλέπονται επίσης σε:

• νησιά κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, με ορισμένες εξαιρέσεις,
• περιοχές εκτός σχεδίου με τουριστικές χρήσεις,
• Περιοχές Άνευ Δρόμων,
• ακτές κολύμβησης.

Ειδικά για τις περιοχές Natura 2000 που προστατεύουν την ορνιθοπανίδα, αιολικά πάρκα θα μπορούν να εγκατασταθούν μόνο κατ’ εξαίρεση, εφόσον αυτό προβλέπεται από την εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και το αιολικό δυναμικό ξεπερνά τα 7,5 μέτρα ανά δευτερόλεπτο.

Παράλληλα, μετά τη διαβούλευση ενισχύθηκε η σύνδεση με το νέο χωροταξικό για τον τουρισμό, καθώς απαγορεύονται νέα αιολικά στις περιοχές υψηλής τουριστικής προστασίας των κατηγοριών Α και Β.

Ειδικοί κανόνες για τα νησιά

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στο νησιωτικό τοπίο, καθώς οι ανεμογεννήτριες συχνά προκαλούν αντιδράσεις λόγω της οπτικής τους επίδρασης.

Για νέους αιολικούς σταθμούς στα νησιά προβλέπεται ειδική μελέτη τοπίου κατά την περιβαλλοντική αδειοδότηση, ώστε να αξιολογούνται:

• το μέγεθος της εγκατάστασης,
• η μορφολογία του τοπίου,
• οι επιπτώσεις στις θέες.

Το μέγιστο ποσοστό κάλυψης εδάφους από αιολικούς σταθμούς παραμένει στο 4% ανά Δημοτική Ενότητα.

Παράλληλα, προβλέπεται εξαίρεση για περιοχές με χαμηλό μέσο αιολικό δυναμικό, αλλά με συγκεκριμένα σημεία υψηλής απόδοσης. Σε Δημοτικές Ενότητες όπου ο μέσος άνεμος είναι κάτω από 4 m/s, μπορεί να επιτραπεί αιολικό πάρκο μόνο αν στη συγκεκριμένη θέση ο άνεμος ξεπερνά τα 7,5 m/s και η εγκατάσταση δεν καλύπτει πάνω από το 1% της έκτασης.

Στο επίκεντρο η αποθήκευση ενέργειας

Το νέο χωροταξικό δεν αφορά μόνο φωτοβολταϊκά και αιολικά, αλλά εντάσσει στον σχεδιασμό και άλλες τεχνολογίες, όπως:

• βιοαέριο,
• βιομεθάνιο,
• βιομάζα,
• γεωθερμία,
• μικρά υδροηλεκτρικά.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αποθήκευση ενέργειας, η οποία θεωρείται απαραίτητη για την εξισορρόπηση της παραγωγής από αιολικά και φωτοβολταϊκά.

Η αποθήκευση αναμένεται να περιορίσει τις απορρίψεις πλεονάζουσας πράσινης ενέργειας και να συμβάλει στη μείωση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας στις ώρες χαμηλής παραγωγής από ΑΠΕ.

Παράλληλα, το πλαίσιο ανοίγει τον δρόμο για νέες μορφές παραγωγής, όπως η υπεράκτια αιολική ενέργεια, σε συνδυασμό με τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.

Το μεγάλο στοίχημα: περισσότερη ενέργεια χωρίς περιβαλλοντικές συγκρούσεις

Η ταχεία ανάπτυξη των ΑΠΕ τα προηγούμενα χρόνια δημιούργησε σημαντικές αντιδράσεις σε αρκετές περιοχές, κυρίως για ζητήματα χρήσης γης, προστασίας τοπίων και επιπτώσεων στον τουρισμό και τη βιοποικιλότητα.

Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να δημιουργήσει ένα πιο προβλέψιμο περιβάλλον τόσο για τις τοπικές κοινωνίες όσο και για τους επενδυτές.

Οι περιοχές αποκλεισμού αποκτούν πλέον ισχυρή προστασία, καθώς τα Περιφερειακά και Θαλάσσια Χωροταξικά Πλαίσια μπορούν να καθορίζουν περιοχές προτεραιότητας, αλλά δεν μπορούν να αλλάζουν τις απαγορεύσεις που θέτει το ΕΧΠ-ΑΠΕ.

Η νέα φιλοσοφία συνοψίζεται στη θέση ότι η ανάπτυξη των ΑΠΕ δεν πρέπει να αποτελεί δίλημμα ανάμεσα στην ενέργεια και το περιβάλλον, αλλά να βασίζεται σε ξεκάθαρους κανόνες για το πού μπορεί να αναπτυχθεί η πράσινη ενέργεια και πού πρέπει να υπερισχύει η προστασία του χώρου.

Όπως σημειώνει το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ο στόχος είναι «ανάπτυξη με σχέδιο, ουσιαστική προστασία του περιβάλλοντος και σαφείς κανόνες για όλους».

ieidiseis