Κύπρος: Τριάντα χρόνια από τις δολοφονίες του Τάσου Ισαάκ και του Σολωμού Σολωμού – Η θυσία των ηρώων που δεν ξεχάστηκε ποτέ

Τριάντα χρόνια πέρασαν από τον Αύγουστο του 1996, μία από τις πιο σκοτεινές περιόδους της σύγχρονης κυπριακής ιστορίας. Εκείνος ο Αύγουστος είναι συνδεδεμένος με δύο ονόματα. Τάσος Ισαάκ και Σολωμός Σολωμού. Δύο ξαδέλφια, δύο ζωές που κόπηκαν μέσα σε λίγες ημέρες, στην περιοχή της Δερύνειας. Για κάποιους, οι εικόνες εκείνου του Αυγούστου του 1996 είναι ιστορία. Για άλλους, είναι ακόμη μια ανοιχτή πληγή. Και για την Κύπρο, είναι ένα κομμάτι μνήμης που επιστρέφει κάθε χρόνο, μαζί με τα δύο ονόματα. Οι δύο άνδρες σκοτώθηκαν τον Αύγουστο του 1996, μέσα και γύρω από τη νεκρή ζώνη στη Δερύνεια, σε δύο ξεχωριστά περιστατικά που συγκλόνισαν την Κύπρο και προκάλεσαν διεθνή κατακραυγή. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ καταδίκασε αργότερα τα βίαια επεισόδια εκείνου του καλοκαιριού και έκανε ειδική αναφορά στους θανάτους των Ελληνοκυπρίων διαδηλωτών.

Ο Αύγουστος που άρχισε με μια πορεία

Το καλοκαίρι του 1996 η Κύπρος εξακολουθούσε να ζει με την πραγματικότητα της διαίρεσης. Είκοσι δύο χρόνια μετά την τουρκική εισβολή του 1974, η γραμμή αντιπαράθεσης παρέμενε ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία του νησιού. Εκείνο το καλοκαίρι οργανώθηκε μεγάλη αντικατοχική πορεία μοτοσικλετιστών, με συμμετοχές από την Κύπρο και το εξωτερικό. Στόχος ήταν να σταλεί ένα μήνυμα κατά της διαίρεσης και της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στο βόρειο τμήμα του νησιού. Η περιοχή της Δερύνειας έγινε το σημείο όπου η πολιτική διαμαρτυρία θα συναντούσε τη βία.

Στις 11 Αυγούστου 1996, ο 24χρονος τότε Τάσος Ισαάκ βρέθηκε μέσα στη νεκρή ζώνη, κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων, που ξέσπασαν ανάμεσα σε διαδηλωτές και αντιδιαδηλωτές. Οι εικόνες που καταγράφηκαν εκείνη την ημέρα θα έμεναν για πάντα στη συλλογική μνήμη. Ο Ισαάκ παγιδεύτηκε στα συρματοπλέγματα. Άνθρωποι κινήθηκαν εναντίον του και χτυπήθηκε επανειλημμένα από Τουρκοκύπριους και Γκρίζους Λύκους, ενώ η ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ δεν μπόρεσε να αποτρέψει το έγκλημα. Και τελικά έπεσε νεκρός… Από τη γενικευμένη συμπλοκή στη νεκρή ζώνη τραυματίστηκαν συνολικά 54 Ελληνοκύπριοι, 17 Τουρκοκύπριοι και 12 μέλη της Ειρηνευτικής Δύναμης.

Η υπόθεση δεν έμεινε μόνο στο επίπεδο της πολιτικής αντιπαράθεσης. Χρόνια αργότερα, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου εξέτασε την υπόθεση Isaak v. Turkey και έκρινε την Τουρκία υπεύθυνη για παραβίαση του δικαιώματος στη ζωή, καθώς και για την αποτυχία αποτελεσματικής διερεύνησης των συνθηκών του θανάτου του. Επίσης, επιδίκασε χρηματική αποζημίωση στην οικογένεια του Τάσου Ισαάκ. Για την οικογένεια, όμως, καμία δικαστική απόφαση δεν μπορούσε να αλλάξει το γεγονός ότι ο Τάσος Ισαάκ είναι νεκρός.

Τρεις ημέρες αργότερα

Στις 14 Αυγούστου η Κύπρος βρισκόταν ακόμη κάτω από το βάρος του θανάτου του Τάσου Ισαάκ. Η κηδεία πραγματοποιήθηκε και ο πόνος μετετράπη σε οργή. Ανάμεσα σε εκείνους που βρέθηκαν ξανά στην περιοχή ήταν και ο ξάδελφός του, ο 26χρονος Σολωμός Σολωμού. Οι εικόνες, που ακολούθησαν, ήταν από εκείνες, που δεν χρειάζονται πολλές λέξεις για να εξηγήσουν, γιατί ένα γεγονός μπορεί να μείνει χαραγμένο στη μνήμη ενός ολόκληρου λαού. Ο Σολωμού κινήθηκε προς έναν ιστό σημαίας σε φυλάκιο της «Πράσινης Γραμμής» στη νεκρή ζώνη και άρχισε να ανεβαίνει για να κατεβάσει την τουρκική σημαία. Κάποια στιγμή ακούστηκαν πυροβολισμοί. Ο Σολωμού έπεσε νεκρός από πυρά που προήλθαν από τα Κατεχόμενα.

Η σκηνή καταγράφηκε από τηλεοπτικές κάμερες και φωτογράφους. Το υλικό έκανε τον γύρο του κόσμου και έγινε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα ντοκουμέντα της κυπριακής ιστορίας του 20ού αιώνα. Ο θάνατός του ήρθε μόλις τρεις ημέρες μετά τον θάνατο του ξαδέλφου του. Ένας άνθρωπος χάθηκε στις 11 Αυγούστου. Ένας δεύτερος στις 14. Και μέσα σε τρεις ημέρες, η Δερύνεια μετατράπηκε σε σύμβολο μιας σύγκρουσης, που η Κύπρος κουβαλούσε ήδη για δεκαετίες.

Οι εικόνες που έγιναν ιστορία

Οι εικόνες προβλήθηκαν διεθνώς και αποτέλεσαν μέρος της συζήτησης, που ακολούθησε για τη βία στη νεκρή ζώνη και τον ρόλο των δυνάμεων ασφαλείας. Ο ίδιος ο ΟΗΕ κατέγραψε στα σχετικά έγγραφά του τα βίαια επεισόδια του Αυγούστου του 1996. Σε μεταγενέστερη απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας, οι βίαιες συγκρούσεις των ημερών εκείνων περιγράφηκαν ως γεγονότα που είχαν οδηγήσει στον θάνατο δύο Ελληνοκυπρίων αμάχων, ενώ το Συμβούλιο εξέφρασε ιδιαίτερη ανησυχία για τη χρήση δυσανάλογης βίας.

Το 2008, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου εξέδωσε δύο σημαντικές αποφάσεις για τις υποθέσεις Isaak v. Turkey και Solomou v. Turkey. Συγκεκριμένα, διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 2 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, που προστατεύει το δικαίωμα στη ζωή, τόσο για τον θάνατο του Ισαάκ, όσο και για εκείνον του Σολωμού. Παράλληλα, διαπίστωσε παραβίαση που αφορούσε την έλλειψη αποτελεσματικής διερεύνησης των θανάτων. Ήταν μια σημαντική δικαστική δικαίωση για τις οικογένειες, αλλά όχι η τελευταία λέξη.

Τριάντα χρόνια μετά, το ερώτημα παραμένει

Τριάντα χρόνια πέρασαν και απόσταση των τριών αυτών δεκαετιών αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε ένα ιστορικό γεγονός. Τα πρόσωπα που ήταν νέοι άνθρωποι το 1996 σήμερα είναι γονείς, παππούδες, άνθρωποι μιας άλλης γενιάς. Τα παιδιά που γεννήθηκαν τότε, είναι πλέον τριαντάρηδες. Και όμως, για την οικογένεια του Τάσου Ισαάκ και του Σολωμού Σολωμού, ο χρόνος δεν λειτουργεί όπως στις σελίδες ενός ημερολογίου. Υπάρχει το «πριν». Υπάρχει το «μετά». Και ανάμεσά τους εκείνες οι λίγες ημέρες του Αυγούστου του 1996.

Η κόρη του Τάσου Ισαάκ, η οποία δεν είχε ακόμη γεννηθεί όταν σκοτώθηκε ο πατέρας της, μεγάλωσε μέσα σε αυτή τη μνήμη. Σε επετειακή εκδήλωση το 2016, είκοσι χρόνια μετά τα γεγονότα μετέβη με συνοδεία της Ειρηνευτικής Δύναμης των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο (ΟΥΝΦΙΚΥΠ) στο σημείο όπου σκοτώθηκε ο πατέρας της και άφησε λουλούδια. Ίσως αυτή να είναι μία από τις πιο συγκλονιστικές εικόνες που μπορεί να αφήσει πίσω της μια ιστορία: Ένα παιδί που δεν γνώρισε ποτέ τον πατέρα του να στέκεται, χρόνια αργότερα, στο σημείο όπου εκείνος έχασε τη ζωή του.

Η μνήμη ως απάντηση στη λήθη

Κάθε χρόνο, μοτοσικλετιστές επιστρέφουν στη Δερύνεια. Δεν πρόκειται πλέον για την ίδια πορεία του 1996. Οι περισσότεροι από εκείνους, που συμμετέχουν σήμερα δεν έζησαν τα γεγονότα ως ενήλικες. Κάποιοι δεν είχαν καν γεννηθεί. Οι επετειακές εκδηλώσεις, τα μνημόσυνα, οι πορείες και τα μνημεία λειτουργούν ως ένας τρόπος να περάσει η μνήμη από τη μία γενιά στην άλλη. Το 2025, μάλιστα, αποκαλύφθηκαν στο Παραλίμνι αγάλματα των δύο ανδρών, ενισχύοντας τον συμβολικό χαρακτήρα της μνήμης τους.

Και το 2026, στην 30ή επέτειο, η μνήμη τους έχει πάρει ξανά δρόμο. Κύπριοι μοτοσικλετιστές πραγματοποίησαν επετειακή διαδρομή στην Ελλάδα, μεταφέροντας το μήνυμα της μνήμης σε πόλεις και τόπους με ιδιαίτερο συμβολισμό για τον ελληνισμό.

Χριστοδουλίδης για δολοφονίες Ισαάκ και Σολωμού: Μίλησα και με τη μητέρα του Τάσου, να τρέξουμε περισσότερο για να εκτελεστούν τα εντάλματα

«Ως πολιτεία θα πράξουμε ό,τι είναι δυνατόν για να επέλθει δικαιοσύνη» δήλωσε το το βράδυ του προηγούμενου Σαββάτου (8/8) ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, μετά την εκδήλωση μνήμης στο Παραλίμνι.

Ο κ. Χριστοδουλίδης ανέφερε πως πρόκειται για μια εκδήλωση μνήμης που είναι πάρα πολύ σημαντική. «Και το σημαντικότερο αν θέλουμε να τιμούμε τους ήρωές μας είναι το πώς πορευόμαστε. Θέλω να επαναλάβω ότι ως πολιτεία θα πράξουμε ό,τι είναι δυνατόν για να επέλθει δικαιοσύνη, γιατί δεν ζητάμε τίποτε άλλο πολύ δικαιολογημένα οι οικογένειες, ως πολιτεία, ως κράτος μέλος της ΕΕ ως διεθνής κοινότητα οφείλουμε να δώσουμε δικαιοσύνη χωρίς να επιζητούμε την εκδίκηση αλλά τη δικαιοσύνη».

Ερωτηθείς αν υπήρξαν εξελίξεις σε ό,τι αφορά τα εντάλματα για τις δολοφονίες των Ισαάκ και Σολωμού απάντησε: «Όχι, για αυτό μίλησα και τώρα με την κ. Τασούλα (μητέρα του Τάσου Ισαάκ). Σωστά είχαν βγει τα εντάλματα. Αλλά πρέπει να τρέξουμε περισσότερο για να εκτελεστούν αυτά τα εντάλματα. Και όπως είπα και στην ομιλία μου έχουμε δείξει δείγματα γραφής εκτέλεσης ενταλμάτων σε άλλες περιπτώσεις, και αυτό προχωρούμε να κάνουμε στη συγκεκριμένη περίπτωση».

«Στη συγκεκριμένη περίπτωση που επαναλαμβάνω – το ακούσατε πολύ περισσότερο από τις οικογένειες και οι οικογένειες έχουν τον πρώτο λόγο σε αυτό, δεν ζητούν εκδίκηση, ζητούν δικαιοσύνη – και οφείλουμε να δώσουμε δικαιοσύνη», κατέληξε ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Αννίτα Δημητρίου: “Η θυσία των ηρωομαρτύρων μας έγινε σύμβολο για όλες και όλους, συνεχίζουμε μέχρι την επανένωση της πατρίδας μας”

Από την πλευρά της η πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων και πρόεδρος του Δημοκρατικού Συναγερμού Αννίτα Δημητρίου υπενθύμισε πως ο Τάσος Ισαάκ και ο Σολωμός Σολωμού «δολοφονήθηκαν με τον πιο στυγερό τρόπο από τον βάρβαρο εισβολέα», προσθέτοντας πως «αυτή η θυσία απαιτεί δικαίωση».

Αναλυτικότερα, σε ανάρτησή της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η κυρία Δημητρίου έγραψε: «Δολοφονήθηκαν με τον πιο στυγερό τρόπο από τον βάρβαρο εισβολέα. Η θυσία των ηρωομαρτύρων μας, Τάσου Ισαάκ και Σολωμού Σολωμού, έγινε σύμβολο για όλες και όλους μας. Και αυτή η θυσία απαιτεί δικαίωση. Είναι διαρκές χρέος και υπέρτατη ευθύνη απέναντι στις επόμενες γενιές: να μετατρέψουμε το δραματικό παρελθόν σε δύναμη για ένα καλύτερο μέλλον, πιο δίκαιο, πιο φωτεινό. Η Πολιτεία οφείλει να διεκδικεί με αποφασιστικότητα την εφαρμογή των ενταλμάτων σύλληψης των δολοφόνων και την απόδοση δικαιοσύνης. Γιατί η δικαίωση είναι χρέος που δεν παραγράφεται.Δεν ξεχνάμε. Δεν συμβιβαζόμαστε. Δεν παραιτούμαστε. Συνεχίζουμε μέχρι την απελευθέρωση, την επανένωση της πατρίδας μας, τη λύτρωση. ΑΘΑΝΑΤΟΙ».

Τριάντα χρόνια μετά, λοιπόν, η ιστορία δεν βρίσκεται μόνο στα βιβλία. Βρίσκεται στους δρόμους, στα μνημεία, στις φωτογραφίες, στις οικογένειες… Και κυρίως στη μνήμη εκείνων που δεν θέλουν τα δύο ονόματα να γίνουν απλώς δύο ημερομηνίες σε ένα ιστορικό αρχείο.

11 και 14 Αυγούστου

Υπάρχουν ημερομηνίες που για τους περισσότερους ανθρώπους είναι απλώς ημερομηνίες. Για την Κύπρο, η 11η και η 14η Αυγούστου 1996 είναι κάτι διαφορετικό. Η πρώτη θυμίζει τον Τάσο Ισαάκ και η δεύτερη τον Σολωμό Σολωμού. Δύο θάνατοι μέσα σε τρεις ημέρες και μια νεκρή ζώνη, που για λίγες ώρες έγινε το σκηνικό μιας τραγωδίας, που θα ταξίδευε πολύ πέρα από τα σύνορα του νησιού.

Τριάντα χρόνια μετά, η Κύπρος εξακολουθεί να είναι διαιρεμένη. Η νεκρή ζώνη εξακολουθεί να υπάρχει. Και τα γεγονότα του Αυγούστου του 1996 εξακολουθούν να αποτελούν σημείο αναφοράς για τη συζήτηση γύρω από τη βία, τη λογοδοσία και τη μνήμη. Τα ονόματα εξακολουθούν να ακούγονται μαζί: Τάσος Ισαάκ και Σολωμός Σολωμού. Όχι μόνο ως σύμβολα μιας τραγικής εποχής, αλλά ως υπενθύμιση ότι πίσω από κάθε ιστορικό γεγονός υπάρχουν άνθρωποι, με οικογένειες, με όνειρα, με μια ζωή που δεν πρόλαβε να ολοκληρωθεί. Και πως, όσο περνούν τα χρόνια, η μεγαλύτερη μάχη ίσως να μην είναι μόνο για το τι συνέβη τότε. Είναι και για το αν θα θυμόμαστε τι συνέβη. Τριάντα χρόνια μετά, η Κύπρος θυμάται…

Parapolitika