Η εκδίκηση των Αρμενίων για τη γενοκτονία του λαού τους ήταν σκληρή – Πώς εξοντώθηκαν οι αρχιτέκτονες της Σφαγής

Με εντολή του Ταλαάτ Πασά, περίπου 800.000 έως 1,2 εκατ. Αρμένιοι σύρθηκαν σε πορείες θανάτου στην έρημο της Συρίας το 1915 και το 1916. Οδηγούμενοι από ομάδες παραστρατιωτικών, οι Αρμένιοι στερήθηκαν τροφή και νερό, βιάστηκαν, σφαγιάσθηκαν, ληστεύτηκαν, δεινοπάθησαν. Η γενοκτονία εκείνη διέγραψε περισσότερα από 2.000 χρόνια αρμενικού πολιτισμού στην Ανατολία.

Οι Αρμένιοι, όμως, εκδικήθηκαν· πήραν τη δικαιοσύνη στα χέρια τους για τη γενοκτονία του λαού τους μέσω μυστικής κινητοποίησης, της Επιχείρησης Νέμεσις. Η όλη προσπάθεια ήταν ενορχηστρωμένη από την Αρμενική Επαναστατική Ομοσπονδία (ARF) και στόχευε στο να αφανίσει τους κύριους αρχιτέκτονες της γενοκτονίας που είχαν καταφύγει στην εξορία. Μετά την ήττα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η τουρκική κυβέρνηση διεξήγαγε δίκες σε στρατοδικεία που καταδίκασαν επίσημα σε θάνατο τους υπεύθυνους της γενοκτονίας . Ωστόσο, αυτή η νομική απονομή δικαιοσύνης ήταν συμβολική, καθώς οι αρχιτέκτονες της σφαγής είχαν ήδη εξαφανιστεί από τη χώρα. Τον λόγο είχαν τώρα οι Εκδικητές.Μεταξύ 1920 και 1922, ο παράνομος πυρήνας της Αρμενικής Επαναστατικής Ομοσπονδίας ενήργησε επτά δολοφονίες, με πιο γνωστή εκείνη του Ταλαάτ Πασά, του εμπνευστή της γενοκτονίας των Αρμενίων.
Επικεφαλής της ομάδας των Εκδικητών ήταν ο Σαχάν Νάταλι, ένας οραματιστής αρμένιος επαναστάτης, συγγραφέας και στρατιωτικός που αφιέρωσε τη ζωή του στο να αποδοθεί δικαιοσύνη για τον αρμενικό λαό· πίστευε στις πράξεις αντί για τα λόγια, διασφαλίζοντας ότι όσοι ήταν υπεύθυνοι για τα βάσανα του λαού του θα αντιμετώπιζαν τη Νέμεση.

Το αίμα πληρώνεται με αίμα…

Οι Αρμένιοι Εκδικητές δεν πήραν το αίμα τους πίσω, σίγουρα, αλλά ένοιωσαν ότι κάποιοι πλήρωσαν για τη σφαγή του λαού τους.

1. Φαταλί Χαν Χόισκι: Ο Χόισκι, πρώτος Πρωθυπουργός της ανεξάρτητης Λαϊκής Δημοκρατίας του Αζερμπαϊτζάν, είχε διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη σφαγή των Αρμενίων στο Μπακού τον Σεπτέμβριο του 1918· δολοφονήθηκε στην Τιφλίδα κοντά στην κεντρική πλατεία Εριβάνσκι στις 19 Ιουνίου 1920 από τον Αράμ Γεργκανιάν.
2. Ταλαάτ Πασάς: Ο πρώην Μεγάλος Βεζίρης και κύριος αρχιτέκτονας της γενοκτονίας εντοπίστηκε στο Βερολίνο· δολοφονήθηκε το 1921 από τον Σογκομόν Τεχλιριάν, έναν Αρμένιο, επιζώντα της γενοκτονίας του οποίου η οικογένεια εξοντώθηκε στις πορείες θανάτου. Ο Τεχλιριάν αθωώθηκε από γερμανικό δικαστήριο.
3. Μπεχαεντίν Σακίρ: Ένα από τα ιδρυτικά μέλη της Επιτροπής Ένωσης και Προόδου (CUP) και βασική προσωπικότητα στην οργάνωση των ταγμάτων θανάτου! Γιατρός, τούρκος εθνικιστής και πολιτικός, ο Μπαχαντίν Σακίρ πρότεινε τις απελάσεις ως λύση στο «αρμενικό ζήτημα»· έχει χαρακτηριστεί ως «ένας από τους αρχιτέκτονες» της γενοκτονίας των Αρμενίων. Ο Σακίρ δολοφονήθηκε το 1922 στο Βερολίνο από τον Αράμ Γεργκανιάν την ώρα που σεργιάνιζε με την οικογένειά του σε κεντρικό δρόμο.
4. Τζεμάλ Πασάς: Εξέχων στρατιωτικός ηγέτης και ένας από τους «Τρεις Πασάδες», δολοφονήθηκε στην Τιφλίδα τον Ιούλιο του 1922 από τον Στεπάν Τζαγκιγιάν και τον Μπέντρος Ντερ Μπογκοσιάν για τον ρόλο του στις σφαγές.
5. Σαΐντ Χαλίμ Πασάς: συγγραφέας και πολιτικός που υπηρέτησε ως Μεγάλος Βεζίρης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από το 1913 έως το 1917. θεωρείται ότι ήταν ένας από τους δράστες της γενοκτονίας των Αρμενίων· δεν είναι βέβαιο αν όντως συμμετείχε στη γενοκτονία, καθώς δεν κατείχε ισχυρή πολιτική εξουσία, αλλά κρατούνταν στο σκοτάδι για τα περισσότερα κρατικά ζητήματα από μέλη της Κεντρικής Επιτροπής του Κινήματος των Αντιπροσώπων. Ο Χαλίμ Πασάς κατηγορήθηκε για προδοσία μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, για τον ρόλο του στην απέλαση Αρμενίων πολιτών και στην υπογραφή μυστικής συμμαχίας με τη Γερμανία· εξορίστηκε στη Μάλτα, στην συνέχεια αθωώθηκε και μετακόμισε στη Σικελία. Ο Χαλίμ Πασάς δολοφονήθηκε to 1921 στη Ρώμη από τον Αρσαβίρ Σιρακιάν.

6. Μπεχμπούντ Χαν Τζαβανσίρ: πολιτικός, διπλωμάτης, υπουργός Εσωτερικών της Λαϊκής Δημοκρατίας του Αζερμπαϊτζάν και Αναπληρωτής Υπουργός Εμπορίου και Βιομηχανίας. Ο Τζαβανσίρ δολοφονήθηκε στις 18 Ιουλίου 1921 στην Κωνσταντινούπολη, κοντά στο ξενοδοχείο Πέρα Παλλάς. Η δολοφονία διαπράχθηκε από τον Μισάκ Τορλακιάν σε αντίποινα για τον ρόλο του Τζαβανσίρ στη σφαγή των Αρμενίων στο Μπακού.
7. Τζεμάλ Αζμί: τούρκος πολιτικός και κυβερνήτης του Βιλαετίου της Τραπεζούντας κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και των τελευταίων ετών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. ένας από τους δράστες της γενοκτονίας και βασικός υπεύθυνος για την εξόντωση των Αρμενίων στο Βιλαέτι της Τραπεζούντας· τον αποκαλούσαν ο Χασάπης της Τραπεζούντας. Ο Τζεμάλ Αζμί δολοφονήθηκε τον Απρίλιο του 1922 στο Βερολίνο την ώρα που βάδιζε πλάι στον Μπαχατίν Σακίρ.
8. Ο Ισμαήλ Ενβέρ Πασάς, στρατιωτικός, επαναστάτης και καταδικασμένος για εγκλήματα πολέμου ήταν μέλος της τριανδρίας των αρχιτεκτόνων της Σφαγής γνωστής ως Τρεις Πασάδες· διετέλεσε υπουργός Πολέμου και ήταν βασικός ηγέτης της Επανάστασης των Νεότουρκων του 1908, η οποία επανάφερε το Σύνταγμα και την κοινοβουλευτική δημοκρατία στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Μαζί με τον Ταλαάτ, ο Ενβέρ, ήταν ένας από τους κύριους δράστες των οθωμανικών γενοκτονιών: θεωρείται υπεύθυνος για τον θάνατο μεταξύ 800.000 και 1.500.000 Αρμενίων, 750.000 Ασσυρίων και 500.000 Ελλήνων. Στρατοδικείο τον καταδίκασε αυτόν και άλλους σε θάνατο- ερήμην- για την εμπλοκή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και την οργάνωση σφαγών εναντίον Ελλήνων και Αρμενίων. Ο Ενβέρ κατέφυγε στην Κεντρική Ασία, όπου σκοτώθηκε ηγούμενος της Εξέγερσης των Μπασμάχων εναντίον των Μπολσεβίκων· ήταν ο μόνος των αρχιτεκτόνων της Γενοκτονίας των Αρμενίων που διέφυγε της Νέμεσις, αλλά δεν ξέφυγε από τη μοίρα του. Λέγεται ότι ο Ενβέρ, όταν οι Μπολσεβίκοι επιτέθηκαν, άρπαξε το και κάλπασε προς αυτούς· το αποκεφαλισμένο σώμα του βρέθηκε στο πεδίο της μάχης.

Ένας αρμένιος ποιητής έχει γράψει: «Μα εμείς δεν πέσαμε, ορμάμε μπρος δεν αργοσβούμε, να ‘μαστε εμείς όταν σημάνει συναγερμός για να πληρώσουμε χρέος τιμής…». Η Επιχείρηση Νέμεσις έκανε το χρέος αυτοσκοπό και πέτυχε!

Η γενοκτονία των Ποντίων

Οι Πόντιοι, δεν επεδίωξαν αντίποινα εκδίκησης μεγάλης κλίμακας· προείχε το να επιβιώσουν οι ίδιοι.
Κάπου στο 1915, άμαχοι που εγκατέλειψαν τα τάγματα καταναγκαστικής εργασίας κατέφυγαν στα βουνά και ενσωματώθηκαν στους περίπου 18.000 έως 25.000 ενόπλους. Εκείνες οι αντάρτικες ομάδες επιτίθονταν σε Τούρκους και διέσωζαν αμάχους από πορείες θανάτου. Στα χρόνια που ακολούθησαν την αναγκαστική ανταλλαγή πληθυσμών του 1923, οι Πόντιοι διοχέτευσαν την ενεργητικότητά τους στη διατήρηση του πολιτισμού τους και όχι σε αντίποινα εκδίκησης. Το σύγχρονο πεδίο μάχης για τους Πόντιους είναι η μάχη ενάντια στην ιστορική άρνηση της γενοκτονίας τους.