Παναγιώτης Πάτρας: Αγροτικός τομέας ώρα μηδέν – Επιδοτήσεις ή Μεταρρυθμίσεις

Στο πρώτο μέρος της παρέμβασής μου για την αντιμετώπιση των χρόνιων παθογενειών του αγροτικού τομέα (που δημοσιεύτηκε στα τοπικά ΜΜΕ στις 08/03/2026) παρουσιάστηκε μια σειρά διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην παραγωγική ανασυγκρότηση της ελληνικής γεωργίας.

Στο δεύτερο μέρος καταθέτω προτάσεις για τη δημιουργία εκείνων των αναπτυξιακών μηχανισμών και δομών που μπορούν να εγγυηθούν την εφαρμογή αυτών των μεταρρυθμίσεων.

1. Εθνικός Οργανισμός Πράσινης και Ψηφιακής Μετάβασης της Γεωργίας

Μορφή: Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου ειδικού σκοπού με μετοχική σύνθεση Δημόσιο – Περιφέρειες – Συνεταιριστικές Οργανώσεις.

Ρόλος: Κεντρικός επιχειρησιακός μηχανισμός για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση της γεωργίας.

Αρμοδιότητες:
• Σχεδιασμός εθνικού οδικού χάρτη απανθρακοποίησης της γεωργίας.
• Πιστοποίηση συστημάτων γεωργίας δέσμευσης άνθρακα και οικοσυστημικών υπηρεσιών.
• Ανάπτυξη εθνικής πλατφόρμας γεωργικών δεδομένων (γεωχωρικά, κλιματικά και παραγωγικά δεδομένα).
• Τεχνική υποστήριξη επενδύσεων γεωργίας ακριβείας.

2. Περιφερειακά Κέντρα Αγροτικής Καινοτομίας

Μορφή: Σύμπραξη Περιφερειών, Πανεπιστημίων και παρόχων τεχνολογίας.

Λειτουργία: Εφαρμοσμένη καινοτομία και πιλοτικά αγροκτήματα.

Παρεμβάσεις:
• Πιλοτικά πεδία δοκιμών για ευφυή άρδευση και αισθητήρες.
• Πιλοτικά αγροκτήματα επίδειξης για αναγεννητική γεωργία.
• Ψηφιακή εκπαίδευση παραγωγών μέσω πιστοποιημένων προγραμμάτων κατάρτισης.

Στόχος:
Μετάβαση από την απλή επιδότηση εξοπλισμού στη λειτουργική υιοθέτηση νέων τεχνολογιών.

3. Αγροτικό Ταμείο Πράσινης Μετάβασης

Μορφή: Ειδικό χρηματοδοτικό εργαλείο μικτής χρηματοδότησης (Δημόσιο, Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και ιδιωτικά κεφάλαια).

Σκοπός: Μείωση του χρηματοοικονομικού κινδύνου για επενδύσεις πράσινης και ψηφιακής γεωργίας.

Εργαλεία:
• Εγγυοδοσία για επενδύσεις ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε αγροτικές εκμεταλλεύσεις.
• Χρηματοδότηση εξοπλισμού γεωργίας ακριβείας με αποπληρωμή μέσω της εξοικονόμησης πόρων.
• Κίνητρα για συλλογικές επενδύσεις παραγωγών και συνεργατικούς παραγωγικούς σχηματισμούς.

4. Δημόσια Πλατφόρμα Αγροτικών Δεδομένων

Μορφή: Δημόσια ψηφιακή υποδομή δεδομένων για τη γεωργία.

Λειτουργίες:
• Διασύνδεση του ΟΣΔΕ με μετεωρολογικά δεδομένα και συστήματα τηλεπισκόπησης.
• Ανοιχτές διασυνδέσεις δεδομένων για επιχειρήσεις αγροτεχνολογίας.
• Ενιαίος ψηφιακός πίνακας παρακολούθησης για κάθε παραγωγό (ενισχύσεις, αποζημιώσεις, περιβαλλοντικοί δείκτες).

Μεταρρυθμιστικό αποτέλεσμα:
Μετάβαση σε αγροτική πολιτική βασισμένη σε αξιόπιστα δεδομένα.

5. Μηχανισμός Συλλογικών Ενεργειακών Κοινοτήτων Αγροτών

Μορφή: Ημιδημόσια εταιρεία τεχνικής υποστήριξης αγροτικών ενεργειακών κοινοτήτων.

Ρόλος:
• Ανάπτυξη πρότυπων επιχειρηματικών μοντέλων ενεργειακού συμψηφισμού.
• Κεντρικές διαπραγματεύσεις με τους διαχειριστές ηλεκτρικών δικτύων.
• Μείωση διοικητικού κόστους για τη συμμετοχή των παραγωγών.

6. Αγροτικός Μηχανισμός Διαχείρισης Κλιματικού Κινδύνου

Μορφή: Συμπληρωματικός μηχανισμός προς τον ΕΛΓΑ.

Περιλαμβάνει:
• Δημόσιο μηχανισμό αντασφάλισης.
• Παρατηρητήριο κλιματικού κινδύνου για τη γεωργία.
• Προγράμματα πρόληψης φυσικών καταστροφών (αντιχαλαζικά συστήματα, ανθεκτικές ποικιλίες).

7. Εθνικό Σύστημα Αγροτικής Συμβουλευτικής

Εκσυγχρονισμός της συμβουλευτικής δομής στο πνεύμα της νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.

Καινοτομίες:
• Πιστοποιημένοι σύμβουλοι αγροτεχνολογίας.
• Ετήσια τεχνική αξιολόγηση βιωσιμότητας αγροτικών εκμεταλλεύσεων.
• Συνδυασμός επιτόπιας και ψηφιακής συμβουλευτικής υποστήριξης.

8. Εθνικός Φορέας Πιστοποίησης Περιβαλλοντικής Απόδοσης

Ρόλος:
• Μέτρηση περιβαλλοντικού αποτυπώματος αγροτικών εκμεταλλεύσεων.
• Δημιουργία ελληνικής αγοράς πιστωτικών μονάδων άνθρακα.
• Σύνδεση με περιβαλλοντικά κριτήρια χρηματοδότησης.

9. Αγροτικό Επενδυτικό Ταμείο Μικροπιστώσεων

Μορφή: Ειδικό χρηματοδοτικό εργαλείο σε συνεργασία με την Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα και ευρωπαϊκούς χρηματοδοτικούς οργανισμούς.

Σκοπός: Βελτίωση της πρόσβασης των αγροτών σε χρηματοδότηση για μικρές και μεσαίες επενδύσεις.

Εργαλεία:
• Μικροπιστώσεις χαμηλού επιτοκίου για επενδύσεις αγροτικών εκμεταλλεύσεων.
• Εγγυοδοτικά σχήματα για δάνεια νέων αγροτών και συλλογικών επενδυτικών σχεδίων.
• Χρηματοδότηση επενδύσεων γεωργίας ακριβείας, εξοικονόμησης νερού και ενεργειακής αυτονομίας.

10. Αγροτική Τράπεζα Γης

Μορφή: Δημόσιος ή ημιδημόσιος μηχανισμός διαχείρισης και αξιοποίησης αγροτικής γης.

Σκοπός: Αντιμετώπιση του κατακερματισμού των αγροτικών εκμεταλλεύσεων και διευκόλυνση της πρόσβασης νέων αγροτών σε παραγωγική γη.

Εργαλεία:
• Καταγραφή διαθέσιμης δημόσιας και ιδιωτικής αγροτικής γης.
• Αξιοποίηση αδρανών ή υποαξιοποιούμενων εκτάσεων.
• Μακροχρόνιες μισθώσεις γης σε νέους αγρότες και βιώσιμες αγροτικές εκμεταλλεύσεις.
• Διευκόλυνση συνένωσης αγροτεμαχίων και δημιουργίας βιώσιμων παραγωγικών μονάδων.

11. Εθνικό Παρατηρητήριο Τιμών Αγροδιατροφικής Αλυσίδας

Μορφή: Ανεξάρτητος δημόσιος μηχανισμός συλλογής και δημοσιοποίησης στοιχείων της αγροδιατροφικής αγοράς.

Σκοπός: Ενίσχυση της διαφάνειας στην αγροδιατροφική αλυσίδα και αντιμετώπιση στρεβλώσεων μεταξύ τιμών παραγωγού και καταναλωτή.

Εργαλεία:
• Συστηματική παρακολούθηση τιμών παραγωγού, μεταποίησης, χονδρικής και λιανικής.
• Καταγραφή τιμών βασικών αγροτικών εισροών (λιπάσματα, φυτοπροστατευτικά, ζωοτροφές, ενέργεια).
• Δημόσια ψηφιακή πλατφόρμα δημοσιοποίησης στοιχείων αγοράς.
• Μηχανισμοί εντοπισμού αθέμιτων εμπορικών πρακτικών.

Και πάλι θα επαναλάβω ότι οι παραπάνω προτάσεις είναι μια προσπάθεια επί χάρτου. Χρειάζονται σαφώς περαιτέρω μελέτη και επεξεργασία. Πιθανά κάποιοι από αυτούς να μπορούν  να συγχωνευτούν ενώ άλλοι διαφορετικοί να χρειάζεται να δημιουργηθούν. Παρόλα αυτά οι μηχανισμοί υποστήριξης της ελληνικής γεωργίας είναι απαραίτητοι, εάν πρόκειται να οδηγήσουν την ελληνική γεωργία:

• από τις κατακερματισμένες επιδοτήσεις σε μια ολοκληρωμένη αναπτυξιακή αρχιτεκτονική,
• από την ατομική επιβάρυνση του παραγωγού σε συλλογική διαχείριση κινδύνου και τεχνολογίας,
• από την απλή απορρόφηση πόρων σε μετρήσιμη πράσινη και ψηφιακή μετάβαση.

Ωστόσο τόσο οι μεταρρυθμίσεις όσο και οι μηχανισμοί εφαρμογής τους υπακούουν σε ορισμένες βασικές αρχές που συχνά αποθαρρύνουν τα κόμματα να δεσμευτούν.

Πρώτον, αποδίδουν κυρίως μακροχρόνια και τα αποτελέσματά τους συχνά υπερβαίνουν τον τετραετή κύκλο μιας κυβέρνησης.

Δεύτερον, απαιτούν πόρους – οικονομικούς αλλά και ανθρώπινους. Αν και η χρηματοδότηση μπορεί να εξασφαλιστεί μέσα από ευρωπαϊκά εργαλεία, το κρίσιμο ζήτημα είναι η ποιότητα των ανθρώπων που θα στελεχώσουν αυτούς τους οργανισμούς.

Είναι σαφές ότι οι ανώτερες θέσεις των οργανισμών αυτών δεν μπορεί να καλύπτονται από «κομματικούς φίλους», αλλά να προκύπτουν με αξιοκρατικές διαδικασίες επιλογής από ανεξάρτητες επιτροπές, με σαφείς στόχους και αξιολόγηση αποτελεσμάτων. Παράλληλα, σημαντικό μέρος των στελεχών πρέπει να προέρχεται εκτός του στενού δημόσιου τομέα, ώστε να προσελκυσθούν ικανοί επιστήμονες και επαγγελματίες.

Τελικά όμως το καθοριστικό στοιχείο είναι η πολιτική βούληση και οι απαραίτητες κοινωνικές συναινέσεις. Ένα μεγάλο στοίχημα που το ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής πρέπει να κερδίσει, ώστε να αφήσει ξανά το αποτύπωμά του στην αναδιάταξη του αγροδιατροφικού τομέα της ελληνικής οικονομίας.

Παναγιώτης Πάτρας

Ο Παναγιώτης Πάτρας είναι εμπειρογνώμονας Αγροτικής Πολιτικής και Ανάπτυξης, μέλος του Αγροτικού Τομέα του ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής και υποψήφιος Σύνεδρος στο επερχόμενο Συνέδριο του.